دیوان شمس - غزلیات

جادوی معمولی و سیاه که برای آسیب زدن است، نکوهیده و ممنوع است، اما جادوی عشقِ محبوبِ حقیقی (خداوند یا مرشد کامل) که جان را مسحور و دگرگون می‌کند، بر تو ممنوع نیست، زیرا این جادو مایه‌ی رشد و کمال است.

در راهِ عشق، باید هم گره‌ها را ببندی و هم بگشایی، هم ببخشی و هم بستانی (تسلیم باشی)، چرا که حقیقتِ قضاوت و داوری در این نوسان و تعادلِ عاشقانه نهفته است.

ما همیشه دریا را ظرفی دیده‌ایم که گوهر در دلِ آن نهفته است، اما در عالمِ عرفان، این قلبِ عارف (گوهر) است که اقیانوسِ هستی را در خود جای داده است؛ چه کسی باور می‌کند که گوهر بتواند دریا را در خود جای دهد؟ (این اشاره به عظمتِ روحِ انسانی است).

وقتی جادوی حلالِ عشق پر و بالِ جان را گشود، افسانه‌های قدیمیِ بابل (محل هاروت و ماروت) و داستان‌های سامری در برابر این حقیقتِ بزرگ رنگ باختند و بی‌اثر شدند.

معشوقِ ازلی، انبانِ زر و متاعِ دنیوی را کنار گذاشته و عیب‌ها را می‌خرد. ای عاشقان، کجا دیده بودید که «ماه» (زیبایِ بی‌نقص) خود «مشتری» (خریدار) شود؟ این وارونگیِ منطقِ دنیاست که خداوند خریدارِ جان‌های شکسته‌ی ماست.

امروز معشوق در بازارِ وجود، اسب‌های لاغر و زخمی را برمی‌گزیند، نه اسب‌های فربه و سالم را؛ یعنی او نیازمندِ بندگانِ شکسته و خاضع است.

پرسیدم این اسبِ مرده (نفسِ سرکوب‌شده) چگونه می‌تواند راه را طی کند؟ پاسخ داد: راهِ ما را با غرور و «لمتری» (سالم‌نمایی و تکبر) نمی‌توان پیمود؛ فقط با شکستگی می‌توان راه را طی کرد.

در آبگیرِ خضر (مقامِ استادی و هدایت)، کشتیِ وجودِ تو باید شکسته باشد تا ایمن بماند. اگر این کشتی (نفس) را نشکنی، تو کشتیِ متحرک نیستی، بلکه لنگری هستی که در قعرِ دریا اسیر مانده‌ای.

دنیا مانندِ پلی است که باید از روی آن عبور کرد. وقتی پایت در این مسیر شکست (هنگامِ رنج و فنا)، بدان که وقتِ عبور است؛ با پایِ سالم و مغرور نمی‌توانی از این پل به سلامت بگذری.

زیرا بازگشت به سوی خدا، نقطه مقابلِ «آمدن» و ورود به دنیاست. فرمانِ «ارجعی» (به سوی پروردگارت بازگرد) را سطحی نگیر، چرا که این نهایتِ مقصدِ توست.