دیوان شمس - غزلیات

ای مطربِ عشق، هنگامی که با نواختن ساز خود، نغمه‌های آسمانی را بر جان می‌زنی، این انسان‌های تنبل و وامانده را نیز از سکون و بی‌تحرکی خارج کرده و به تکاپو می‌اندازی.

ای عشق، هنگامی که در عالم جدایی (دنیا) ظهور می‌کنی، کسانی را که از قافله کمال بازمانده بودند، با خود به سوی یار و معشوق حقیقی می‌کشانی.

تو راه را بر دزدانِ ایمان می‌بندی و جهان را برای سالکان امن می‌سازی؛ و دزدانی را که در شهرِ دل سکنی گزیده‌اند (نفس اماره)، به دار مجازات می‌آویزی.

هرگاه فردِ مکار و فریب‌کار را ببینی، با همان مکرش او را کور و سرگشته می‌کنی، اما چون دوست حقیقی را ببینی، او را به خلوتگاهِ امن (غار) می‌بری.

تو بر اسب‌های اصیل و تیزرو (سالکانِ چابک)، زینِ زرین می‌نهی و آنان را ارج می‌نهی، اما بارهای سنگین را بر دوشِ اسبانِ ناتوان و بی‌خاصیت می‌گذاری.

تو عاشقانِ شوریده را هر لحظه می‌نوازی و مورد عنایت قرار می‌دهی، اما سوداگرانِ بازار دنیا را در سختی و عذابِ ناشی از دنیاطلبی گرفتار می‌کنی.

تو برای عاشقانِ رنج‌کشیده، خارِ راه را به گلزار تبدیل می‌کنی، اما برای افراد خودخواه و متکبر، همان گل‌های خوش‌رنگِ لذت‌های دنیوی را به خارِ درد و پشیمانی تبدیل می‌کنی.

هر کس که از روی اخلاص در آتشِ ابتلا گام نهد، او را به آبِ حیات می‌رسانی، اما کسی که مانند دود باشد (بی‌ریشه و ظاهرساز)، او را به درون آتشِ دوزخ می‌کشانی.

تو موسی‌وارانِ خاک‌نشین و متواضع را با عزت به سوی حقیقت هدایت می‌کنی، اما فرعون‌صفتانِ پوشالی و توخالی را به رسوایی و عار می‌کشانی.

تو با این نعل‌بندیِ وارونه و تقدیرِ شگفت‌آور، حتی عصای موسی (که طالبِ هدایت است) را برای پیروزی بر دشمنان، به مار تبدیل می‌کنی.