دیوان شمس - غزلیات

ای جان من، دلبستگی خود را از شهرت و اعتبار دنیوی کاملاً قطع کن، تا بتوانی یک به یک، اسرار پنهان و حقیقتِ هستی را دریابی.

ای کسی که ادعای عاشقیِ الهی داری، اگر همچنان به دنبال حفظِ آبرو و اعتبار نزد مردم هستی، بدان که این میل به جاه و مقام، در ساحتِ عشق، نشانه‌ی خامی و بی‌تجربگی توست.

عاشق واقعی باید همچون قند، شیرین و لطیف باشد، بدون چون و چرا تسلیم گردد و روحی متعالی و بلند داشته باشد، زیرا جایگاهِ عاشقی، مقامی بسیار والا و شکوهمند است.

تو خودت (و منیّتِ تو) از ابتدا تا انتها، مانند خاری در چشمِ خودت فرو رفته‌ای و مانع دیدنِ حق هستی. پس تعلقاتِ ظاهری (زنار) را رها کن تا در عشقِ زلفِ معشوق (که نشانه‌ی جمال و کفرِ عاشقانه است) غرق شوی.

در حریمِ عشق، علم و دانشِ اکتسابی، نادانی است و حفظِ آبرو و ناموسِ دنیوی، امری ناچیز است. در اینجا، آن کس که نادان محسوب می‌شود، در واقع اهلِ معرفت است و آن که مدعیِ دانایی و عقلِ جزئی است، در حقیقت ناآگاه و عامی است.

از کویِ حضرتِ دوست که فراتر از هر نشان و توصیفی است، و از پسِ دیوارهای جهل و دانش، عشق آمد و بر تو سلام و درود فرستاد.

بر بلندایِ جایگاهِ عشق، جانِ خویش را همچون ماهی روشن و درخشان دیدم، اما من هنوز در پشتِ درِ این حقیقت مانده‌ام و گرفتارِ شیوه‌ها و بندهایِ ظاهریِ خودم هستم.

اگر مست هستم یا اگر باده نوشیده‌ام، مستی‌ام از ساز و آلاتِ موسیقی نیست؛ بلکه من از شیوه و طریقِ او مست هستم و شرابِ معرفتِ جامِ او را نوشیده‌ام.

آن چهره‌ی معشوق که مانند آتش درخشان است، در پسِ زلف‌های زیبا پنهان شده و جانِ عاشق را در حلقه‌هایِ دامِ خود گرفتار کرده است.

غمِ عشقِ تو، هنگامی که جانِ مرا می‌ستاند و خونِ مرا می‌ریزد، با تیزبینی می‌پرسد: ای دل، تو اصلاً چه هستی و ای جان، تو چه کسی هستی که مدعیِ عاشقی شدی؟

ای جانِ من، در همان شبِ ازلی که به وجود آمدی، عهد و پیمانی بستی. تو آنچه را باید به دستِ حق می‌دادی، دادی و اکنون مطیع و رامِ درگاهِ او هستی.

ای روح، تو به پرواز درآمده‌ای و بر ساحلِ دریای حقیقت به چرا مشغول شده‌ای. تو دلی داده‌ای و در عوض، آنچه را که همیشه آرزویش را داشتی، به دست آورده‌ای.

چه ما را رند و قلندر بنامند و چه هر چیز دیگر، تو برای ما خواجه و سرور هستی؛ ای شمسِ تبریز که نظام و قانونِ عشق را برای ما روشن کردی.