دیوان شمس - غزلیات

وقتی آن ماه (جلوه معشوق) به دل تو می‌تابد، او را موجودی شگفت‌انگیز و بی‌همتا می‌یابی؛ اما چگونه ممکن است موجودی بی‌کران در دلِ کوچکِ تو جای گیرد؟ این اتفاق از راه و روشی رخ می‌دهد که با عقل و قیاس‌های منطقی قابل درک نیست.

اگر ادعا کنی که حقیقتِ حق را به طور کامل می‌شناسی، سخنی گزاف و خودپسندانه گفته‌ای؛ و اگر بگویی که هیچ چیزی نمی‌دانم و حقیقتی نیست، کفر ورزیده‌ای و نسبت به نورِ معرفتی که در قلبت است، ناسپاسی کرده‌ای.

بسیاری از مردم میان دانستن و ندانستن سرگردان مانده‌اند؛ مانند چهارپایی در آسیاب که چشمش را بسته‌اند و بدون اینکه به جایی برسد، پیوسته دورِ خود می‌چرخد.

خواه بخواهی و خواه نخواهی، تو در این دایره دنیوی می‌چرخی؛ پس بیهوده مقاومت نکن و سرپیچی مکن، چرا که تو هم‌اکنون در بندِ این حبسِ تن و عادت اسیر هستی.

یوسف (پیامبر) را با هجده قلب (سکه بی‌ارزش) خریدند؛ این معامله توسط کسی انجام شد که کور بود و ارزش واقعی او را نمی‌دید و از روی حسادت و نادانی دست به این کار زد.

تو نیز حقیقتِ یوسف‌گونه‌ای داری که در چاهِ این بدنِ مادی گرفتار شده‌ای؛ اکنون ریسمانِ معنویت و یادِ حق را بگیر و از چاهِ تن بیرون بیا تا در خاکِ دنیا دفن نشوی.

ای جانِ به آرامش رسیده (نفس مطمئنه)، به سوی صفاتِ الهی حرکت کن؛ لباسِ ابریشمیِ (ارزشمند) حقیقت برای تو مهیاست، پس تا کی می‌خواهی در لباسِ کرباس و کهنه (نیازهای پست) باقی بمانی؟

اگر من (شاعر) شعر و غزل نگویم، آن معشوق دهانم را می‌گشاید و به سخن وادارم می‌کند و می‌گوید: شادی و شور را بیشتر کن که تو هم‌پیاله و هم‌سخنِ این محفلِ عشقی.

از بانگِ طاس (ظرف یا ابزارِ صوتی)، معشوق آن را گرفته و می‌گشاید؛ من همان ماهِ تو هستم، اگر تو طاس (خالی از خودبینی) هستی، پس بانگی بزن تا به وصال برسی.

آدم از آن سنبلی (گیاه) خورد که سرانجام پژمرده می‌شود و می‌ریزد؛ اما تو از سنبلِ وصالِ الهی بهره‌مند شو که از داسِ مرگ و زوالِ زمانه در امان است.