دیوان شمس - غزلیات

حتی اگر در حال مستی و بیخودی، به فردی بی‌ارزش و حقیر توجه و محبت کنی، او همچنان حقیر باقی می‌ماند و این‌گونه نیست که اگر آن فرد در اصل ذات، تهی و پوچ باشد، با توجه تو به کمال و اثبات برسد.

کسی که از درون ناپاک و طرد شده است، اگر تو به نفاق و دورویی با او رفتار کنی یا حرف‌های بیهوده و ادعاهای گزاف او را تأیید کنی، تغییری در حقیقت حال او ایجاد نخواهد شد.

و اگر تو برای لحظاتی خود را به کوری و کری بزنی و بدی‌های او را نبینی و به ستایش زشتی‌های او بپردازی یا از خطاهای آشکارش چشم‌پوشی کنی، جز خودفریبی کاری نکرده‌ای.

این خودداری و تکلف برای پوشاندن زشتی‌های او تا کجا می‌تواند ادامه یابد؟ عاقبت، آن زشتی‌ها آشکار خواهد شد و تو چنان در تنگنا قرار می‌گیری که مجبور به فرار و ابراز پشیمانی خواهی شد.

چنین شخصی برای همنشینی شایسته نیست؛ ای حکیم! او را از خود دور نگه دار، مگر در مواقعی که قضا و قدر تو را ناچار به تعامل با او کرد و صرفاً برای دفع حاجت یا رفع مشکل، مجبور به هم‌سخنی شدی.

اگر با چنین فردی همنشین باشی، مناجات و راز و نیاز تو با حق، در حضور او صورت نمی‌گیرد؛ زیرا او فقط زمانی به یاد خدا می‌افتد که حاجتی داشته باشد و برای رسیدن به آن از معنویت استفاده می‌کند.

توجه و محبت تو، آن فرد را در گمراهی و اشتباهاتش غرق می‌کند؛ در نتیجه او به تو وابسته و ملازم می‌شود و این وابستگیِ بی‌مورد، جز غم و اندوه برای تو ثمره‌ای نخواهد داشت.

آن خوشیِ نخستینِ دوستی سپری شد و او همچون بیماریِ قولنج در وجود تو باقی ماند که راه نفس را می‌بندد؛ تا جایی که ناچار شوی از خانه و زندگی‌ات بگریزی یا به حیله‌گری متوسل شوی.

با کسی هم‌نشین شو که در لحظات رنج و شادی، مانند بهشت و حوریانِ زیبارو، آرامش‌بخش و مایه تعالیِ جان تو باشد.

چنین شخصی از پیروان راستین شمس‌الدین است؛ شایسته است که او را گرامی بداری و در برابرش فروتنی کنی یا همچون مریدان در خدمت او باشی.

اگر چنین هم‌نشینی نیافتی، از همه افراد بگریز و به سوی تبریزِ صفا و پاکی (منزلگاهِ معنوی) حرکت کن تا از جمالِ حق مست شوی و به حالاتِ متعالیِ معنوی دست یابی.