دیوان شمس - غزلیات

روح من در برابر نورِ جان‌بخشِ دلدار، همچون پروانه‌ای است که بی‌قرار و مشتاق است؛ دل من در شعاع روشناییِ شمعِ وجودِ محبوب، برای خود جایگاهی یافته و آرام گرفته است.

اگرچه عاشق در نظرِ مردم، همچون شیرِ قدرتمندی سرافراز یا فتنه‌انگیزی مست به نظر می‌رسد، اما حقیقتِ حالِ او این است که نزدِ جانان، هم هوشیار است و هم از خود بی‌خود و دیوانه.

محبوب من همزمان هم خشمگین به نظر می‌رسد و هم مهربان، هم تلخ است و هم شیرین؛ من در هیچ کجای این جهان، چنین موجودِ یگانه و عجیبی ندیده‌ام.

وقتی هزاران عقلِ روشن‌بین، جلوه و رویِ حقیقت را می‌بینند، همچون پروانه‌ای که بال‌هایش در شعله می‌سوزد، مستانه و بی‌پروانه به سوی آن شتابان می‌شوند و خود را به کامِ خطر می‌افکنند.

سراسر وجود و میدانِ عشق، همچون خرمنی است که در آتش سوخته است؛ حاصلِ این عشق، آتش است و ظرفِ وجودِ عاشق، پیمانه‌ای برای چشیدنِ این حقیقتِ سوزان.

اگر بدونِ پرده‌پوشی از حالِ دلِ خویش سخن بگویم، نورِ این عشق چنان عالم را فرا می‌گیرد که گویی کوه طورِ سینای دیگری در جهان تجلی کرده است.

نمی‌دانم او را شمع بنامم یا نگار و دلبر؛ او روحی خالص، انسانی سروقامت، زیبا و در عین حال، با عاشقان همچون کافری جانانه رفتار می‌کند که دین و ایمان را از کفِ آن‌ها می‌رباید.

در پیشگاهِ تختِ پادشاهیِ او، پیرمردی دانا و کهنسال، همچون مستان پای‌کوبی می‌کند؛ حال آنکه او خود دریایی از علم و حاکمی فرزانه است.

آن پیرمرد با اینکه دامنِ دانش و حکمت را محکم به دندان گرفته، اما عشق چنان بر او چیره شده که گویی گازانبرِ عشق، دندان‌هایِ منطق و استدلالِ او را از ریشه کنده است.

من در پرتوِ نورِ آن پیرِ روشن‌ضمیر، محو شده‌ام؛ او همچون آینه‌ای است که تنها یک روی دارد و من در برابرش، همچون شانه‌ای دوسر، حیران و سرگردانم.

من در زیبایی و شکوهِ آن پیرِ لطیف، پیر شده‌ام؛ در این میان، من همچون پروانه‌ای گردِ او می‌گردم و او نیز به من، همچون پروانه‌ای در میانِ شعله‌ی خود، توجه و نظر دارد.

سرانجام به او گفتم ای استادِ دانشِ جهانیان، در این اقلیمِ هنر و معرفت، اندکی لطف کن و جایگاهی برای من در جوارِ خودت مهیا ساز.

پیر گفت ای کسی که چشمانت بر حقیقت بسته است، گوشِ جان باز کن و این پندِ محکم و کهن را از من بشنو.

تمامِ دانش و حکمت و فرهنگِ ما، همگی در برابرِ زیباییِ گل‌چهره‌ای که همچون گوهری بی‌همتاست، غرق شده و رنگ باخته است.

وقتی به او نگریستم، دریافتم که او آفتِ جان و دلِ من است؛ ای مسلمانان، از سرِ رحمت و لطف، یاری به فریادِ من برسید.

تاکنون با کنایه و استعاره سخن گفتی، حال این پرده را کنار بزن و بی آنکه از ملامتِ حسودان بترسی، به صراحت و مردانه شرحِ حقیقت را بگو.

او شمسِ حق و دین تبریزی است؛ همان خداوندگاری که وجودش چنان تأثیری داشت که منِ بازمانده و جامانده، در عشقِ او، پیشرو و پیشگام شدم.