دیوان شمس - غزلیات

در این جهان اگر جستجو کنی، هر کسی گرفتارِ نوعی دلبستگی یا سوداست، اما این سودایِ عشقِ ما در این عالم، بسیار کمیاب و خاص است.

تمامِ عشق‌های دنیوی سرانجام به حسرت و پشیمانی ختم می‌شوند؛ زیرا این سودایِ الهی، بال و پری برای پرواز به سویِ حق دارد، اما آن دلبستگی‌های دنیوی فاقدِ چنین ابزاری برای تعالی هستند.

در مقایسه با باغِ حقیقت و ملکوت، باغِ این جهان تنها مانندِ گرمابه‌ای مصنوعی است که نه میوه‌ی بقا و جاودانگی در آن یافت می‌شود و نه طراوت و شادابیِ اصیلی دارد.

این باغِ دنیا در ظاهر تازه و فریبنده به نظر می‌رسد، اما اگر شاخه و میوه‌ی آن را طلب کنی، تو را به قعرِ پشیمانی و فنا (همچون عاقبتِ قارون) فرو می‌برد.

ظاهرِ این دنیا همچون عصایِ موسی است، اما باطنِ آن اژدهایی خطرناک است؛ اگر پیروِ راهِ حقیقت (موسی) نیستی، به سمتِ این اژدهایِ نفس که تو را می‌بلعد، نرو.

کجاست آن دستِ یاری‌گرِ موسی (پیرِ راه) که این عصا را به اژدها تبدیل کند و با قدرتِ الهی، گردنِ این اژدهایِ نفس را بگیرد و آن را مهار کند؟

اگر می‌بینی که به سویِ بدی‌ها کشیده می‌شوی، به خاطرِ جاذبه‌ی آن اژدهایِ نفس است؛ چرا که او بسیار گرسنه و حریص است و تو (با غفلتِ خود) خوراکِ او می‌شوی.

این کششِ نفس همچون آتش است، پس خودت را به آبِ حکمت بزن؛ زیرا هر ضدّی را باید با ضدّ خودش دفع کرد (همان‌طور که آب، آتش را خاموش می‌کند).

اگر در عادت‌ها و وابستگی‌هایِ کهنه (بلخ) مانده‌ای، به سویِ مقصدِ حقیقت (بغداد) حرکت کن تا لحظه به لحظه از تعلقاتِ قدیمی (مرو و هری) دورتر شوی.

اگر در این بارگاهِ الهی چاکر و خدمتگزار باشی، بسیار ارزشمندتر است؛ ای سرور، به این جایگاه‌هایِ ظاهری و عناوینِ پوشالی تکیه نکن و هردو را یکی ندان.

اگر در سرما و جمودِ تکبر منجمد شده‌ای، به دنبالِ آفتابِ وجودِ پیر باش؛ چرا که در ذوب کردنِ هر فردِ منجمد و غافلی، آفتابِ حقیقت بسیار مهارت دارد.

خورشیدِ حقیقت چنان قدرتی دارد که تمامِ جمادات، زمین، آسمان و سنگ‌هایِ سخت را در برابرش ذوب می‌کند و ماهیتِ اصلی آن‌ها را آشکار می‌سازد.

تا اهلِ حقیقت بدانند که تمامِ این عالمِ مادی در برابرِ عشق، یخِ جامدی بیش نبوده است؛ عقلِ جزئی که حقیقت را نمی‌فهمد، مانندِ خری است که روی یخ مانده و نادان است.

ای کسی که در بارِ سنگینِ تعلقات روی یخِ لغزانِ دنیا گیر کرده‌ای، چرا مانندِ خرِ بیچاره فقط دهان به بالا برده‌ای و از خدا پایانِ این رنج را می‌خواهی؟

وقتی شمسِ تبریزی به عقلِ جزئی یاری می‌رساند، آن عقلِ زمینی بال و پر می‌گیرد و مانندِ جعفرِ طیار به سویِ ملکوت پرواز می‌کند.