دیوان شمس - غزلیات

ای خواجه! از آن جایگاه مادی و محدود برخیز و به این جایگاه بی‌نشان و معنوی (لامکان) بیا؛ چرا که خانه‌ی حقیقی تو این‌جاست. آخر تو چرا در آن دنیای فانی سرگردانی و در جستجوی چیستی؟

جایی که به ظاهر مکان نیست (عالم ملکوت)، چراگاه اصلی روح تو بوده است. جای شگفتی است که چرا تو اکنون از این مرتع پربار و باشکوه بی‌نصیب مانده‌ای؟

در پرده‌سرایِ پادشاهِ عالمِ ناپیدایی (خداوند) ساکن شو تا از شرّ هوس‌ها و وسوسه‌های این جانِ ناآرام و بی‌قرار که مانند باد در گذر است، رهایی یابی.

نه به دنبال عقل و تدبیر (پای) باش و نه در بندِ خودخواهی و اندیشه‌های بلندپروازانه (سر) گرفتار شو؛ از این دنیا بگریز. غرق شدن در مستی عشق و ویرانیِ خود (فنای نفس) را ببین که چگونه انسان را از قیودِ عقل و حس می‌رهاند.

ای کسی که ادعای راهنمایی داری! وقتی از شرابِ عشق الهی مست شوی، دیگر نه راهِ بازگشت به خویشتن را می‌شناسی و نه می‌توانی دیگران را به مقصد راهنمایی کنی (زیرا در فنایِ کامل، منیت باقی نمی‌ماند).

مستانِ ازلی (عارفان حقیقی) در عالمِ نیستی و محو شدن از خود، حقیقت را جستند؛ زیرا قاعده و قانونِ پیدایشِ عالمِ هستی، خود از بطنِ نیستی و فنا سرچشمه می‌گیرد.

جان‌های عاشق، از شدت مستیِ الهی بر روی هم افتاده‌اند، درست مانند سرزمینِ «خُتن» که از حضورِ زیبایی‌های بی‌نظیر (ترکان) لبریز است.

گروهی از این مستان فریاد شوق سر می‌دهند که «چه زیبا هستی!» و گروهی دیگر در حال سجده‌ و نیایش‌اند که «تو جان‌افزا و روح‌بخش هستی.»

ای سرور و پیشوای من، ای شمس تبریزی! تو هم چراغِ روشن‌کننده‌ی زمین هستی و هم خورشیدِ تابناکِ آسمانِ حقیقت.