دیوان شمس - غزلیات

ای باغ (ای جانِ شکوفا)، آیا می‌دانی که به سببِ وزشِ نسیمِ عشقِ الهی، چرا این‌گونه در تکاپو و رقصی؟ تو در حالی که آبستنِ میوه‌های معرفت هستی، از زیباییِ حضورِ خود سرمست شده‌ای.

اگر تو تنها همین جسمِ فانی هستی، پس چرا این روحِ بلندمرتبه را در خود داری؟ و اگر حقیقتِ تو تنها جان است، پس چرا خود را به بندِ نقش و صورت‌های ظاهری و دنیوی گرفتار کرده‌ای؟

هدیه دادنِ جان به تو، همچون بردنِ خرما به شهرِ بصره است (که مهدِ خرماست و کاری بیهوده)؛ و در برابرِ ارزشِ گوهرِ وجودِ تو، زبانم بند می‌آید، چرا که تو حتی از مرواریدهای گران‌بهای دریای عمان نیز برتر و غیرت‌برانگیزتری.

ای عاقل! با مقیاس‌های کوچکِ عقلِ خود، به بحث و جدل و لاف‌زنی بپرداز؛ اما تو از حقیقتِ آن زیباییِ مطلق (چانه و صورتِ معشوق) چه می‌دانی که در برابرِ آن مست و حیران نشوی؟

نواختنِ طنبور برای کسی که کر است کاری دشوار و بی‌حاصل است؛ همان‌طور که پاشیدنِ شکاف (شیرینی) بر سرِ کسی که بیماریِ صفراوی دارد (و طبعش شیرینی‌گریز است) بی‌فایده است.

شرابِ الهی ایمان را به گونه‌ای وام‌دارِ خود می‌کند و آن را به دیدارِ جمالِ دوست می‌برد، تا آنجا که خودِ ایمان نیز از آن باده‌ی یزدانی مست و بی‌قرار می‌شود.

من هر روز در پای دل (مقامِ عشق) می‌افتم و با خود می‌گویم که اگر رازِ تو را آشکار نکنم و به زبان نیاورم، این رازِ عشق در وجودم پنهان و بی‌اثر می‌ماند.

مهره‌ی شش‌گوشه تنها مناسبِ همان صفحه‌ی بازی (نطع) خود است؛ یک انسانِ محدودِ شش‌گوشه، چگونه می‌تواند در طاسِ (ظرفِ) الهی که بی‌پایان است، جای گیرد؟

ای شمسِ تبریزی! اگر تو صاحبِ قدرت و پادشاهِ جانِ من نیستی، پس چرا من هر لحظه باید به سوی تو بازگردم و دست به دامنِ تو باشم؟