دیوان شمس - غزلیات

محبوبِ بی‌همتای ما در حالی که از عشق سرمست است، به سوی ما آمد و از فلک طلبِ یاری کرد؛ من در این مواجهه، هویتِ فردی و خودخواهیِ خویش را از دست دادم و در آن هستیِ یگانه فانی شدم.

یک جامِ کوچک برای مست کردنِ صد دل کافی نیست؛ اگر شرابِ حقیقت حقیقتاً در جان اثر می‌کرد، انسان از قیدِ تن و تعلقاتِ مادی رها می‌شد و به آزادیِ مطلق می‌رسید.

دوباره از آن میِ معرفتی که هنگامِ سحر نوشیده بودی برای ما بیاور؛ آن را به ما بنوشان و اگر چنین نکنی، این شیشه (ظرفِ وجود ما) از ناتوانی در نگهداشتنِ عشق، در هم خواهد شکست.

تو در حالِ مستی، سنگی بر جامِ وجودِ من زدی و آن را شکستی؛ اگر کسی جز تو این جام را می‌شکست، هرگز حاضر نمی‌شدم که قطعاتش را به هم پیوند دهم و ترمیم کنم (اما شکستنِ تو، مایه افتخار است).

حضرت آدم از این شرابِ معرفت چشید که از مقامِ خویش (بهشت یا غفلت) بیرون آمد و به آگاهی رسید؛ اگر شخصِ مرده‌ای از این شراب بنوشد، بی‌تردید از گورِ سرد و تاریک بیرون می‌جهد و زنده می‌شود.

اگر از این باده سیر نشده‌ای، با نگاهِ حقارت و زبونی به من نگاه نکن؛ به ماه بنگر که چگونه از اوجِ آسمان به پستیِ آب می‌تابد تا دیده شود (عظمت در تواضع است).

ای کسی که با جذبه‌یِ خود، وقتِ نمازِ مرا ربودی و مرا از آدابِ رسمی غافل کردی، چه گستاخ و بی‌پروایی! اگر به این عشق رشک نمی‌بردی، دلت عاشقِ تنِ فانی می‌شد (نه عاشقِ حقیقت).

اگر آن مستانِ حقیقی در صفِ نمازِ ظاهری حاضر می‌شدند، هم قبله‌یِ نمازگزاران به سوی او برمی‌گشت و هم چهره‌اش کعبه‌یِ حقیقت می‌شد و آن را از شدتِ نور و معنا می‌شکافت.