دیوان شمس - غزلیات

ای جانِ پاکِ الهی، سرانجام کی به سوی من بازمی‌گردی؟ همان‌طور که جان همیشه به تن بازمی‌گردد تا حیات را زنده کند، تو نیز باید به این تنِ خاکیِ من بیایی، اما نمی‌آیی.

تا پیش از آنکه تو از من روی برگردانی، من با غرور و بی‌خیالی (دامن‌کشان) رفتار می‌کردم، اما اکنون که تو از من دوری می‌کنی، من چنان در فراقِ تو اشکِ خونین می‌ریزم که گویی دامنِ من جایگاهِ خون‌بهای این فراق شده است و تو باز هم به این دامنِ خونینِ من سری نمی‌زنی.

شگفتا از این جانِ تشنه و بی‌رمقِ من که مانندِ زمینِ خشک، محتاجِ بارانِ رحمتِ تو (نیسان) است؛ چه خرمنِ پرباری از عشق دارم که تو به سوی این خرمنِ تیره و تاریک (که بدونِ تو بارور نمی‌شود) نمی‌آیی.

از آن زمان که از دیدنِ جمالِ تو محروم شدم، به تماشایِ جهان روی آوردم و به نظاره‌گرِ عالم بدل گشتم؛ اکنون که مرا نمی‌بنی، دست‌کم تو بیا و مرا نظاره کن، اگر قرار نیست که من اجازه یابم به جمالِ تو بنگرم.

ای دلی که پری‌خوانی (دعایِ سحر و افسون) می‌دانی، چرا به آن معشوقِ پری‌وش نمی‌گویی که اگر قرار نیست با سحر و هنرِ دلبری‌ات به سراغم بیایی، چرا خواب و آرامش را از چشمانِ من ربودی؟

ای طوقِ وصل که بر گردنِ عاشق زیبا می‌نشینی؛ من همچون قمری که در فراق می‌نالد، در سوگِ تو می‌گریم، چرا که تو هنوز بر گردنِ من جای نگرفته‌ای و از وصالِ تو بی‌بهره‌ام.

دلِ تو همچون سنگِ سخت و بی‌تفاوت است و من در عشقِ تو چون آهن، ثابت و پابرجایم؛ ای آهن‌ربایِ جانِ من، چرا سرانجام به سوی این آهن (که شیفته توست) نمی‌آیی؟

کسی که تو به او روی می‌آوری، از قیدِ «من و ما» (خودخواهی) رها می‌شود؛ پس چرا تو به سوی این هجران که صدها نفر مثلِ من در آن گرفتارند، نمی‌آیی تا ما را از قیدِ این «من» رهایی بخشی؟

اگر تو، ای بهارِ جان، نباریدن بگیری، پس رویش و بالندگی از کجا پدید آید؟ و اگر تو به این خانه (مسکنِ تن) نیایی، آرامش و سکونت از کجا حاصل شود؟

ای نوری که غایب گشته‌ای، در این چشمانِ من نمی‌تابی؛ ای ناطقِ کل که زبانِ گویایِ حقیقت هستی، چرا به سراغِ این زبانِ الکن و ناتوانِ من نمی‌آیی؟

من در انتظارِ تو چنان کوچک و خرد شده‌ام که همچون دانه‌های ارزن برای مرغِ مژده‌آور شده‌ام؛ ای مرغِ سعادت و مژده، چرا به این دانه (منِ ناچیز) توجهی نمی‌کنی؟

همه جان‌ها در این پناهگاهِ هجران (مکمن) از ترسِ دوری می‌لرزند؛ تو که منبعِ امنیتی، چرا برای آرامشِ این جان‌ها به این مکمن نمی‌آیی؟

زبانم همچون گلِ سوسنِ تازه برای ستایشِ تو گشوده است، ای خوش‌آوازه؛ ای گلزارِ ربانی، چرا به این سوسن (که نامِ تو را بر زبان دارد) نمی‌آیی؟

ای باده‌ی شادی‌بخش که در عشق، استادِ تمام هستی؛ درونت که سرشار از مستی است، چرا از خمره‌ی هستیِ خود به سوی من نمی‌آیی؟

اگر معیشت و زندگانیِ خانه‌ی جانِ من از پرتوِ خورشیدِ وجودِ تو نیست، پس چرا ای خانه‌ی بدونِ خورشید، روشن نمی‌شوی؟ (این پرسش نشان می‌دهد که تنها راهِ روشنی، حضورِ اوست).

اگر تو جوینده و طالبِ آن خورشید (معشوق) نیستی، پس چرا مانندِ دزدانِ شب، از هر دریچه‌ای به خانه‌ی من سرک نمی‌کشی؟ (شاعر می‌گوید اگر نیستی، پس چرا این‌قدر در خیالم حضور داری؟)

از آنجا که صحرایِ جمالِ تو برای جانِ انسان، ایمنی‌بخش است، چرا تو در ترس و هراس هستی و به سوی من که مومن به عشقِ توام، نمی‌آیی؟

پوسته‌ی این تن (جوز) را بشکن و این مغز را درهم بکوب تا حقیقت آشکار شود؛ چرا در چراغِ عشق، مانندِ روغن (که سوختِ نور است) نمی‌آیی؟

تو آب و روغن را با هم آمیختی (که جمع‌ناشدنی هستند)، پس نورت کجاست؟ آب را بدونِ روغن (سوختِ نور) حمل نکن، چرا که بدونِ دشمن (مبارزه با نفس) به جایی نخواهی رسید.

تو خود را سکه‌ی طلایِ پاک و ارزشمند می‌دانی، اما نمی‌بینی که در دستِ خویش گرفتار مانده‌ای و به مخزنِ اصلیِ (خزانه‌ی الهی) راه نیافته‌ای.

من به خاطرِ عشقِ شمسِ تبریزی، همچون موسی (در کوه طور) فریاد زدم «ارنی» (خود را به من نشان بده)؛ چرا تو از جانبِ طورِ تبریزی، پاسخِ «لن» (هرگز مرا نخواهی دید یا پاسخِ الهی) را به من نمی‌دهی؟ (شاعر خواهانِ جوابی از جانبِ معشوق است، حتی اگر پاسخِ منفی باشد).