دیوان شمس - غزلیات

من همچون بازی شکاری هستم که بال و پرش شکسته و بر زمین افتاده است؛ بیمار و ناتوانم و نه با مردمِ این جهان هم‌جنس و هم‌نوا هستم و نه تواناییِ آن را دارم که به آسمانِ معنویت پرواز کنم.

هرگاه یادِ دستِ نوازشگرِ شاه (مرشدِ کامل) در خاطرم زنده می‌شود، آتشی در جانم شعله می‌کشد؛ نه بالی برای گریز از این دنیای حقیر دارم و نه کسی مرا در این پروازِ روحانی یاری می‌دهد.

ای جانِ بازمانده‌ از اصلِ خویش، تو در میانِ این مردمِ پست (همچون جغدها) چه می‌کنی؟ اگر عشق را در پنهان‌کاری می‌بینی، سخت در اشتباهی و این خود نوعی دوگانگی و نفاق است.

اما عشق چگونه می‌تواند پنهان بماند؟ وقتی شعله‌ی درونِ سینه داغ است و به‌ویژه که سیلِ اشک از چشمانت همچون چشمه‌ای جوشان جاری است.

همین عزت و لذتی که از عشق می‌بری برای تو کافی است؛ در حریمِ عشق، کجا می‌توان ردی از تلخی یا خواری پیدا کرد؟ (عشق سراسر شکوه است).

اگرچه تو در ظاهر هیچ نداری، اما 'الفِ' عشق (حرفِ نخستِ کلمه‌ی عشق) چنان قدرتی دارد که در صدرِ تمامِ سخنان جای می‌گیرد؛ چرا که تو آن الف (عشق) را در دل داری.

شیرینی‌های ابدی در جانِ عاشقان نهفته است؛ این ناله و زاری که از ما می‌شنوی، تنها برای دفعِ چشم‌زخمِ حسودان و بیگانگان است.

جسمِ عاشق اگرچه بر خاک افتاده و ناتوان است، اما در حقیقت، جایگاهِ روحانی او چنان بلند است که حتی ماه و ستارگانِ در حالِ گردش هم به گردِ او نمی‌رسند.

تو گمان می‌کنی عاشق غافل و بی‌خبر است، اما او در هر لحظه با آتشِ هشیاری و بصیرت، پرده‌های پندار و توهم را می‌سوزاند.

عاشق جامهٔ هستیِ خویش را می‌درد و قبای تن را می‌سوزاند تا زمانی که به دیدارِ دوست می‌رسد، از همه چیزِ دنیوی عاری و تهی باشد.

هرچه غیر از دوست است، همچون راهزنانی هستند که در کمین‌اند، اما عاشق با درکِ این حقیقت، خود بر این راهزنان چیره می‌شود.

عاشق راهزنانِ وجودش را مشغول می‌کند تا بتواند به خلوتِ با دوست برسد؛ او خانه‌ی دل را با زیرکی از غیرِ دوست پاکسازی می‌کند.

تو سرّ این ماجرا را نمی‌دانی، زیرا علم و عقلِ تو خود پرده‌ای میانِ تو و حقیقت است؛ تو در غارِ جهلِ خویش مانده‌ای و خوشحالی که گویی بیرون از غاری.

اگر ناگهان به جایگاهِ حقیقیِ عاشقان (اصحابِ کهفِ دل) پی ببری، زهره‌ات آب می‌شود (از شدتِ حیرت و تفاوتِ جایگاه) که چگونه از عالمِ اغیار دور و جدا هستند.

تو حتی بویی از یک حرفِ رمزآلودِ دل در تمامِ عمرت نبردی، هرچند که در ظاهر، قاریِ قرآن و حافظِ دانش‌های رسمی هستی.

این مشغولیت‌های ظاهری تو را چنان از حقیقت دور کرده‌اند که گمان می‌کنی قطب و مرکزِ عالمِ هستی و کارهایی؛ اما تو آن‌قدر درگیرِ کارهای بیهوده شدی که تابِ بیکاری و خلوت را نداری.

تو را لحظه به لحظه با کاری تازه سرگرم می‌کنند تا هیچ‌گاه برایِ درکِ حقیقت فراغت نیابی و درگیرِ مکاری و فریب‌های نفس باقی بمانی.

گاهی سودای استاد شدن داری، گاهی درگیرِ شهوت می‌شوی؛ زمانی فرماندهِ سپاهی و زمانی دیگر دربندِ سالاری و مقام.

هلاکت و بدبختی بر جانِ تو باد، اگر شمسِ تبریزی فرمان ندهد که زکاتِ جانت را بپردازی و در راهِ عشق فدا شوی.