دیوان شمس - غزلیات

چه کسی در گوش تو افسون خوانده که این‌چنین اخمو و درهم‌رفته‌ای؟ مگر به تو نگفتم با کسانی که از شادی و نشاط بهره‌ای ندارند، همنشین نشو؟

کسی سخنی زهرآگین در گوش تو زمزمه کرده است؛ سخنی که از درونِ پُرغمِ او برآمده و پیامی از بیماری و پریشانیِ روحی برای تو به همراه آورده است.

هرگاه آن شخصِ ترش‌رو را دیدی که ابروهایش را در هم کشیده است، از او فرار کن و نیازی نیست که وقتت را برای سخن گفتن با او تلف کنی.

وقتی رنگِ آبِ دریا (شور و بدطعم) را دیدی، دیگر چه نیازی به چشیدن آن داری؟ وقتی می‌دانی آن آب مسموم است، حتی اگر ظاهری گوارا و فریبنده داشته باشد، آن را ننوش.

انسان‌های بزرگ و نکته‌سنجی که در طول تاریخ بوده‌اند، همواره از هم‌صحبتی با ناباب رمیده و بدگمان بوده‌اند؛ درست مانند کبکِ کوهی که بسیار مراقب و گریزان است.

اگر می‌خواهی اثرِ آن همنشینِ گندیده و فاسد را از جانت پاک کنی، من به تو داروی شادی‌بخش می‌دهم؛ اما مراقب باش که دیگر دوباره به آن خواری و ذلت بازنگردی.

ای صاحب‌خانه (ای معشوق)، جامی از آتشِ عشق به من بنوشان، تا مرا از بندهای وجودم رها کنی و چشمانم را به زلالی و پاکیِ چشمه‌ی جاریِ خود بگردانی.

پس ما را از این تیرگی رها کن و عزیز بدار؛ اگر دوباره به راه خطا رفتیم ما را مجازات کن، زیرا اکنون در رنج و سختی هستیم و به این رنج‌ها راضی نیستیم.

آن جامی را که با آن عهد بستیم، به من بنوشان که ما هرگز آن پیمان را فراموش نکردیم؛ نشانه‌های آن پیمان نزد من است و من انتقام و حقِ خود را از آن خواهم گرفت.

جامی در پیشِ چشمانم بگردان، که جان و ریحانِ من فدای توست؛ تو برای من قیامتی دوباره هستی، پس با بارانِ فیضِ خود، مرا زنده کن.

پس چراغِ هدایتِ مرا روشن کن و کلیدهای معرفت را به دستم بده و با سخاوتِ دستانِ پرتوانِ خود، مرا دگرگون کن و به سوی خود بکشان.

وقتی نامت را به فارسی می‌گویم، زبانِ عربی از شوقِ تو ناله می‌کند؛ و هنگامی که به عربی تو را وصف می‌کنم، زبانِ فارسی از فراق و دوریِ تو می‌گرید.

امروز بار دیگر زنجیری از عشقِ خود بر گردنم انداختی؛ چه گردنبند و چه مقامِ والایی است این اسارت که نشان از تعلقِ من به تو دارد.

وقتی زنجیرِ عشقِ خود را بر گردنِ سگ می‌اندازی، او به شاهِ شیران تبدیل می‌شود؛ و وقتی به یک زنگی (سیاه‌پوست) رنگِ معرفتِ خود را می‌دهی، او به رومی (سفیدرو و زیبا) تبدیل می‌شود.

ای صاحبِ جامِ معرفت، ای کسی که قلبت سخت است، آیا می‌خواهی مرا با فقرِ معنوی بیازمایی و با ثروت و داراییِ دنیویِ کاذب، برتریِ ظاهری به من ببخشی؟

زبانِ عرب و ترک هر دو در جامِ تو تلخ هستند، پس شرابی به من بنوشان که مرا از فقر و بی‌نیازیِ دنیوی بی‌نیاز کند.

گویی دیشب در خواب، پادشاهِ عرب (معشوقِ ازلی) را دیدم؛ اما چه جای خواب است، جمالِ او را به بیداری نیز مشاهده می‌کنم.