دیوان شمس - غزلیات

اگر زیبایی‌های چهره‌اش همچون گل در آن باغِ جان شکوفا می‌شد، وجودِ آدمی تازه و سرزنده می‌گشت و تنِ خاکی ما از شادیِ آن به خنده و شکوفایی می‌افتاد.

اگر آن حقیقتِ مطلق و جانِ جانان، بر تن‌های ما جلوه می‌کرد، پیکرِ خاکیِ ما از فیضِ وجودِ او، جان می‌گرفت و روحِ ما از این وصل به وجد می‌آمد.

اگر آن نورِ تابناک که به اندازه‌ی دویست بهشت درخشان است، در این خانه (قلب انسان) تجلی می‌کرد، وجودِ ناچیزِ ما به بهشتی شکوفا تبدیل می‌شد و به خنده می‌افتاد.

اگر آن ناطقِ کلی (حقیقتِ هستی) لب به سخن می‌گشود، تن‌های مرده و بی‌جان، زنده و گویا می‌شدند و زبانِ بندآمده‌یِ ما نیز به نطق و گفتار درمی‌آمد.

اگر آن محبوبِ بی‌همتا با مکر و فنونِ عاشقانه جلوه‌گری می‌کرد، جان‌هایِ آدمیان چنان دانش‌آموخته می‌شدند که هر یک در تمامیِ علوم و فنون استاد می‌گشتند.

اگر او از سرِ عشق پرده‌ها را می‌درید و آشوبی به پا می‌کرد، تمامِ رازهای پوشیده و مستور آشکار می‌شد و اگر او خود را نمایان می‌کرد، اسرارِ پنهان به خنده و فاش‌گویی می‌افتادند.

اگر پادشاهِ زیبایی‌ها سر از گریبانِ هستی برمی‌آورد و رخ می‌نمود، تمامِ سراپایِ زیبایی و جامه هایِ حسن به شکوفایی و خندیدن می‌افتاد.

اگر آن ماهِ درخشان که نوری به وسعتِ دویست آسمان دارد، به ناگهان محصولِ جمالش را عرضه می‌کرد، شادی مانند خوشه‌های گندم درو می‌شد و هستی غرقِ طرب می‌گشت.

اگر او یک ذره لطف نشان می‌داد و چشمِ باطنیِ جان‌ها را باز می‌کرد، تمام خشونت‌ها و سختی‌های هستی به لطافت بدل می‌شد و هر امرِ خشن به مهربانی لبخند می‌زد.

اگر آن پادشاهِ پادشاهان و حاکمانِ بزرگ (قانان)، عطا و بخششی می‌کرد، فردِ مسکین به گنجی عظیم دست می‌یافت و بر تمامِ مخازن عالم فخر می‌فروخت.

اگر از شرابِ سرخ‌گونِ او، پرتوی از عالم غیب بر ما می‌تابید، زیباییِ عالم، بی‌نیاز از شرابِ ظاهری، بر جمالِ برتر و نیکوتر لبخند می‌زد.

اگر از لعلِ لبانِ او گوهرهای حکمت تراوش می‌کرد، سنگِ سختِ مرمر مانند لعلِ گران‌بها می‌شد و بر معدنی که از آن برخاسته بود، برتری می‌یافت.

اگر آن محبوبِ قهار که دل‌های عاشقان را شکار می‌کند، با مهر و محبت رفتار می‌کرد، سنگِ خارا چنان نرم می‌شد که شیر می‌داد و حتی آهنِ سخت نیز در برابر آن لطف، به خنده و نرمی می‌افتاد.

اگر شخصی ضعیف و سالخورده فقط یک لحظه نگاهی از آن رستمِ دستان دریافت می‌کرد، در برابرِ قدرتِ او که صف‌شکنِ میدان‌هاست، جان می‌گرفت و دلاور می‌شد.

در آن روز که آن شیرِ میدانِ حق، رشادت و مردانگی نشان می‌دهد، همه (زن و مرد) در برابرِ قدرتِ حقیقی او، بر شیرانِ مغرورِ ظاهری خنده می‌زنند.

ساقیِ روزگار پی‌درپی شرابِ پاک و بی‌آلایش را جاری می‌کند تا جامِ وجودِ آدمی سرمست شود و از این شرابِ معرفت، همه چیز به وجد بیاید.

هر جانی که دستِ شمس تبریزی را ببوسد و با او بیعت کند، حیاتِ جاودان می‌یابد و دیگر از مرگ هراسی ندارد و بر آن می‌خندد.

به زودی درمی‌یابی که امنیتِ او (محبوب)، جنگی از جنسِ عشق می‌طلبد؛ بنابراین عاشق از امنیتِ ظاهری گریزان است و بر آسودگیِ مومنانِ ظاهربین، به دیده‌ی خنده می‌نگرد.