دیوان شمس - غزلیات

اگر پرتوِ الطاف و عنایاتِ شمس‌الدین بر دیدگانِ کسی بتابد، چشمانِ او به رویِ افق‌های روحانی و عالمِ بالا گشوده خواهد شد.

او از شدتِ مستی و وجد، چشمانِ حقیقت‌بینِ خود را گشوده است، اما کسی که آن‌گونه که شایسته است در آن عالمِ روحانی متولد شود، به‌سختی یافت می‌شود و کمتر کسی به آن سعادت رسیده است.

هنگامی که انسان در آن جایگاهِ متعالی قدم می‌گذارد، وجودِ جسمانی‌اش را به کلی فراموش می‌کند، گویی که او هرگز در این دنیای خاکی زاده نشده و اصل و تبارش از همان عالمِ روحانی بوده است.

در میانِ ارواحِ زیبایی که به حق پیوسته‌اند، جانِ آدمی همچون ذراتِ غبار در پرتو آفتاب به رقص در می‌آید؛ گاهی از تماشایِ جمالِ یار بی‌خود می‌شود و گاهی از چشیدنِ شرابِ معرفت مست می‌گردد.

جمالِ عارفانِ روحانی چنان خیره‌کننده است که هر پادشاهی که آن را ببیند، از غرور و کبرِ خویش پایین می‌آید و مانندِ مهره‌ی سرباز (فرزین‌بند) در برابرِ این زیبایی، سر به زیر و متواضع می‌شود.

هنگامی که شمس‌الدین، آن پیشوای بزرگ، با نگاهی از سرِ لطف به عمقِ دلِ من نگریست، تمامِ نقش و نگارهایِ دنیوی و خودخواهی‌ها از لوحِ دلِ من پاک شد و دلم یکرنگ و بی‌آلایش گشت.

در آن مقام، تمامِ پادشاهان، نیکویان و ماهرویان را می‌بینی که کمرِ خدمت به میان بسته و در نهایتِ فروتنی بر مسندِ تواضع نشسته‌اند.

اگر غیرت و حریمِ مقدسِ الهی مانع نمی‌شد و دستِ جلالتِ او را نمی‌گرفت، شمس‌الدین حقِ زیبایی و جمال را به کمال ادا می‌کرد و همه را مبهوتِ آن حسن می‌ساخت.

اگر چنین حالتی حاکم بود، دیگر نه نفسی برای وسوسه وجود داشت و نه سخنی از فنا و نابودی به میان می‌آمد؛ چرا که دلِ هر ذره‌ی خاکی به واسطه‌ی جان، و جان به واسطه‌ی آن پادشاهِ حقیقت، در شادیِ ابدی می‌بود.

اگر کسی می‌توانست تصویرِ آن چهره‌ی آتشین و درخشان را در آب ببیند، تمامِ اجزایِ وجودش همچون باد، به رقص و شور و هیجان در می‌آمد.

ای شهرِ تبریز، اگر حقیقتِ تو برای همگان آشکار و محسوس می‌شد، بزرگانی چون سلطان سنجر و کیقباد، خود را در برابرِ خاکِ درگاهِ تو، غلام و اسیر می‌شمردند.