دیوان شمس - غزلیات

اگر ثروت و دارایی داشتم، دیگر نیازی به همدم و مونس نداشتم؛ و اگر آن محبوب من نیز از بندِ مال و منال رها بود، دیگر هیچ غم و اندوهی میان ما فاصله نمی‌انداخت.

خداوندا، بندگانِ حق‌جو را از بندِ دلبستگی‌های دنیا آزاد کن. اگر آن یار و همراه نیز از این دلبستگی‌ها رها بود، دلیلی نداشت که از من دور باشد و رابطه ما دچار نقصان شود.

ای نگار من، اگر واقعاً طالبِ من هستی و می‌خواهی همدرد و همراهِ من باشی، پس آه و حسرتِ ثروت و جاه را رها کن؛ زیرا اعتبار و شکوهِ من، در بی‌نیازی و معنویت است.

ای زیبا‌رو، این خصلتِ گدایی و چشم‌داشت به مال دنیا را کنار بگذار. اگر طبعِ تو سیر و بی‌نیاز بود، فلک و کائنات فرمان‌بردار تو می‌شدند.

طمع و چشم‌داشت باعث می‌شود انسان با دیگران احساس غریبگی کند. اگر آدمی طمع نداشت، همه مردم همچون خویشاوندان نزدیک و صمیمی بودند.

بیا و مثل ما باش؛ نه به دنبال ثروت باش و نه در پی مقام. اگر ابلیس نیز این‌گونه (بدون تکبر و طمع) بود، او خود سرور و صاحبِ کمال و علم می‌شد.

اگر کسی از خویِ ابلیسی (تکبر و نافرمانی) جدا می‌شد، حتی خطاهایش نیز ستوده می‌گشت، سختی‌هایش به راحتی تبدیل می‌شد و بیماری‌هایش به لطف و کرم مبدل می‌گردید.

عجب شکوهی دارد فقرِ عرفانی و چه رازی نهفته است در «بی‌خویشتنی». اگر این حقیقت را می‌دانستی، درمی‌یافتی که تمامِ هستیِ مادی، در برابر آن، هیچ و پوچ است.

این جهان هیچ است و ما نیز هیچیم؛ و تمامِ دغدغه‌های ما پیچیده در خیال و خواب است. اگر انسانی که در خواب است می‌دانست که در خواب گرفتار است، دیگر از این رویاها غصه نمی‌خورد.

این انسانِ خفته، دنیایی از خیال را در ذهن می‌پروراند و در آن غرق شده است. اگر او از این خوابِ آشفته بیدار می‌شد، غرق در نعمت‌های حقیقی می‌گشت.

یک نفر دنیا را زندانِ غم می‌بیند و دیگری آن را همچون باغ ارم تصور می‌کند. اما اگر هر دو بیدار شوند، درخواهند یافت که نه آن زندانِ غم حقیقی بود و نه این باغِ بهشتی واقعیت داشت.