دیوان شمس - غزلیات

ای خواجه! اگر تو نیز همانند ما از خود بیخود و رها و مستِ عشق بودی، قید و بندهای چرخ گردون را از هم می‌گسستی و در جایگاهی فراتر از آسمان‌ها و عالم مادی جای می‌گرفتی.

اگر تو به مقام فنا و نیستی از خویشتن رسیده بودی، دیگر به حرف و سخن مردم گوش نمی‌سپردی، بارِ غمِ کسی را بر دوش نمی‌کشیدی و در پی جمع‌آوری مال و ثروت دنیوی نبودی.

نیمه‌شب از خوابِ غفلت برخیز و با آن پادشاهِ عالم غیب که مقامی بس ارجمند دارد، همراه شو؛ آنگاه پیاله شرابِ طرب و سرور را بر سرِ غم‌هایت بکوب و آن‌ها را نابود کن.

ای کسی که حیات‌بخشِ جانی و زکاتِ وجودت مایه آرامش است؛ آن گیسوی دلربایت را بر گردنِ دلِ من پیچیده‌ای و اسیرم کرده‌ای.

عاشقِ مستِ حقیقی، کجا در بندِ شرم و خجالت و شکستِ ظاهری است؟ اگر تو از ازل (عهدِ الست) با خدا پیمان بسته بودی، اکنون در عشق، سرزنده، جسور و بی‌پروا بودی.

اگر تو به شرابِ حقیقت مست شوی، دیگر در پی شهرت و اعتبار یا ترس از بدنامی نخواهی بود؛ و اگر روحِ تو همچون نهنگی عظیم در دریای بی‌کرانِ الهی باشد، چگونه می‌توانی در این دنیای کوچک و حقیر باقی بمانی؟

آن معشوقِ مستِ ما بازگشت و پیاله را به دست ما داد؛ اگر او پیاله را به دست تو نیز بدهد، چنان سخی و بزرگ‌منش خواهی شد که دستت برای بخشش باز و گشاده خواهد بود.

اگر قدح و جامِ او را می‌دیدی، از شوقِ آن مانند همان قدح به پرواز درمی‌آمدی و با تکیه بر دستی که آن جام را به تو بخشیده، از قیدِ وجودِ خویش رها می‌شدی.

از دیدنِ رخسارِ یوسف‌گونه‌اش، عقل از سرت می‌پرد و خانه دل را ترک می‌کند؛ در این حال، بخت و اقبال با تو همراه می‌شود و دیگر به بازویِ خود (توانِ خویش) تکیه نخواهی کرد.

اگر در هنگامِ برخاستن برای سلوک، سستی می‌کنی، پس پاهایِ اراده‌ات ضعیف است؛ اگر مانندِ تیرِ راست هستی، پس چرا به دنبالِ پَرِ کج (حیلت و بهانه) می‌گردی تا از هدف باز بمانی؟

خاموش باش و سخن مگو، که اگر از رازِ خاموشان آگاه بودی، می‌دانستی که زمانِ سخن گفتن، همان «لا» (نیستی و پوچی) است و زمانِ سکوت، همان «هستی» و حقیقتِ محض است.