دیوان شمس - غزلیات

ای دل، چه پیش آمده است که دوباره این‌گونه بیقرار و ناآرام شده‌ای؟ لحظه‌ای همچون شاهین، بلندپرواز و قدرتمندی و لحظه‌ای دیگر همچون کبوتر، ترسان و ضعیف؛ این تناقض در رفتار تو از چیست؟

دیروز مانند دعایِ پاکان، به سویِ ملکوتِ اعلی اوج می‌گرفتی، اما امروز دوباره همچون ستارگان که در افق فرو می‌روند، به سوی پستی و عالم مادی سقوط کرده‌ای.

سوگند به جانِ تو که مکرها و رفتارهای پیچیده‌ی تو مرا از پا درآورده است. این سیلابِ عشقِ تو، بی‌اختیار مرا با خود می‌برد و نمی‌دانم سرانجام مرا به چه سرزمینی می‌کشانی.

تو از مهربانی دور شده‌ای و به وادیِ ترس و هیبت قدم گذاشته‌ای تا زمانی که صدایِ لطفِ عشق را نشنوی و نتواند به سویِ معشوق نگاه کنی.

وقتی دلم سبکبال می‌شود، تو مرا مسخره می‌کنی و می‌گویی پرواز کن؛ و چون به درونِ خود فرو می‌روم و سنگین می‌شوم، طعنه می‌زنی که چرا لنگر انداخته‌ای و ایستاده‌ای.

هرگاه می‌خندم، می‌گویی چرا مثلِ نانِ پخته می‌خندی (اشاره به باز شدن نان هنگام پختن) و هرگاه می‌گریم، می‌گویی چرا مانندِ ته‌نشینِ کوزه، این‌گونه بی‌حاصل اشک می‌ریزی.

تو همان محبوبِ زیبا و ترک‌نژاد هستی، پس زیبایی را از هندوان (که در ادبیات کلاسیک نماد سیاهی و زشتی هستند) طلب نکن؛ چرا که طبیعتِ هندی به صورتِ ظریف و زیبایِ ترک‌نژادان خلق نشده است.

خنده نصیبِ ماهِ درخشان شد و گریه سهمِ ابرِ باران‌زا؛ تقدیرِ الهی بر این بود که درخشندگیِ زر را به خاکِ ناچیز ببخشد.

زیبایی را از معشوق بخواه و درد و رنج را از عاشق طلب کن؛ من رنگِ زردِ چهره (نشانِ بیماری و عاشقی) را دارم و تو سرخیِ چهره‌ی زیبا را داری.

من همچون بنده‌ای کوچک هستم که بر خاک می‌افتد و ستم می‌کشد، اما تو پادشاهی هستی که سرکشی و ستمگری برازنده و شایسته‌ی مقامِ توست.

ابتدا مرا مست و خوشحال کن، سپس از من رقص و شادی طلب کن. چون تو ترشی و سختی را نمی‌پسندی، پس در دهانم شکر و شیرینی بگذار.

من همچون دیگِ غذا برای تو هستم که هرچه در آن بریزی، آن را برایت می‌پزم و طعمِ آن را منعکس می‌کنم؛ اگر غذایِ خوش‌طعم بپزی، خوشی بیرون می‌آید و اگر غذای ترش بپزی، ترشیِ آن نصیبِ خودت می‌شود.

دیو نیز اگر با نظرِ لطفِ تو نگریسته شود، فرشته می‌شود. ای پری‌رویی که حتی پریان نیز به زیباییِ تو نمی‌رسند.

چرا جادوگری حرام شده است؟ به این دلیل که در عصرِ زیباییِ بی‌نظیرِ تو، حیف است که هر فردِ پستی ادعایِ سحر و جادوگری داشته باشد (چرا که سحرِ اصلی، چهره‌ی توست).

ای دل، از آنجا که عتاب و غم، خود نشانه‌ای از مهرِ اوست، اگر زمانی تو را سرزنش نکرد، بدان که از تو قطع امید کرده و دیگر به تو توجهی ندارد.

ای شمسِ تبریزی، ای پادشاهی که خورشیدِ مشرق از نورِ تو طلوع می‌کند؛ این پرتوِ نوری که در من می‌بینی، عاریه‌ای است که از تو گرفته‌ام، ای سرچشمه‌ی نور.