دیوان شمس - غزلیات

تمام عالم در آتشِ اندوهِ عشق می‌سوزد، بی‌آنکه شعله‌ای برای آن دیده شود. ظاهر این معمای هستی (طلسم) چنان پنهان است که هیچ‌کس نتوانسته است سیمایِ واقعی آن را ببیند.

نیرویِ جاذبه‌یِ آن یار (همانند کهربا که کاه را جذب می‌کند) مرا به هر سویی می‌کشد. شگفتا که هیچ‌کس آن 'کِشنده' (معشوق ازلی) را ندیده است، اما اثرِ نیرویِ او همه‌جا مشهود است.

در این ساحتِ معنوی، نه نوایِ چنگِ مادی وجود دارد و نه شرابِ انگوریِ رنگین. این باده، حقیقتِ محض است و آن‌کس که این شرابِ جان را چشیده باشد، می‌داند که شراب‌هایِ دنیوی در برابرِ آن، هیچ ارزشی ندارند.

عشق، بازیگر و صاحبِ اختیار است و من در دستانِ او همچون ظرفِ شیشه‌ایِ ظریفی هستم. این شیشه (وجودِ من) شکست و خرد شد، اما از این شکستن، پایِ کسی زخم نشد؛ یعنی فنایِ منیتِ من، هیچ ضرر یا رنجی برایِ حق یا هستی نداشته است.

در راهِ سلوک، پیر و مریدِ بسیاری وجود دارند، اما در مرتبه‌یِ عالیِ 'یگانگیِ حق'، دیگر مرزبندی و تفاوتی بین شیخ و مرید باقی نمی‌ماند و همه در هستیِ مطلق یکی می‌شوند.

آن‌که میانِ مردم مشهور شد و نامش بر سر زبان‌ها افتاد، تنها سایه‌ای از حقیقتِ بزرگانی چون بایزید بود؛ نه اصلِ وجودِ مایه و حقیقتِ آنان، زیرا حقیقتِ آنان فراتر از توصیفِ مردمان است.

به عاشقان مژده دهید که زمانِ دیدار و وصال نزدیک است؛ چرا که در نگاهِ عاشقِ حقیقی، مفاهیمی چون ماهِ روزه (رمضان) و عید که متعلق به زمان و آیین هستند، وجودِ مستقلی ندارند و هر لحظه، لحظه‌یِ وصال است.