دیوان شمس - غزلیات

تو به این دنیا آمده‌ای تا راز درونی مرا برای همه آشکار کنی و آن محبوبِ بی‌نام و نشان را با جلوه‌گریِ خود، به دیگران نشان دهی.

دیشب خیالِ مستِ تو در حالی که جامی به دست داشت، نزد من آمد. به او گفتم که من اهلِ شراب نیستم، اما او پاسخ داد: از این امتناع، ضرر می‌بینی و خودت را زیان‌کار می‌کنی.

به او گفتم می‌ترسم اگر این میِ عشق را بنوشم، شرم و حیای من از بین برود و آن‌گاه دست به سوی گیسوی تو ببرم و تو مرا از خود دور کنی.

خیالِ محبوب وقتی دید که ناز می‌کنم و از پذیرشِ عشق طفره می‌روم، گفت: عجب کسی هستی! جانِ من به سمت تو آمده است، اما تو به آن بی‌اعتنایی می‌کنی و روی برمی‌گردانی.

من با همه مردم (به ظاهر) همرنگ و کم‌اهمیت هستم و با کسی مثل خودم نیز به همان شکلِ ساده رفتار می‌کنم، اما در باطن، من همان رازِ نهفته هستم؛ تو چرا می‌خواهی حقیقتِ مرا از من پنهان کنی؟

گنجِ حقیقت در دلِ خاکیِ من نهفته است، پس چرا سر بر زمین می‌سایی (سجده صوری)؟ من خود قبله حقیقیِ آسمانم، پس چرا رو به آسمانِ بیرون می‌کنی؟

به آن پادشاهِ حقیقی نگاه کن که به تو بصیرت و نورِ چشم می‌دهد. اگر بخواهی با او سرِ ستیزه و لجبازی داشته باشی، در روزِ مرگ، نتیجه‌ی این تقابل را خواهی دید.

خداوند به صورتِ تو زیبایی و آبرو بخشیده است، پس بخاطرِ او از این آبرو بگذر و آن را فدا کن؛ چرا برایِ یک امرِ ناچیز و سیاه (دنیای فانی)، چهره‌ات را از غم و اندوه به رنگِ زردِ زعفران درمی‌آوری؟

مانند خروسِ نر، وقت‌شناس و پیشرو باش. حیف است که انسانِ حق‌جو مانندِ مرغِ خانگی (ماکیان) ترسو و منفعل باشد.

ظاهرت اگر نامنظم و کج است، اهمیت ندارد؛ مهم این است که حرفِ راست بزنی. چون جان و روانِ تو من هستم، پس چرا به سوی دیگری می‌روی؟

اگر طبقِ دستورِ الهی (اقرضوا)، اندکی از سرمایه‌ی خود را در راهِ حق انفاق کنی، خداوند آن بخشِ اندک و بی‌ارزشِ تو را به گنج و معدنِ بی‌پایان تبدیل می‌کند.

اگر دو سه روز چشمانت را بر زشتی‌ها ببندی و تقوا پیشه کنی، آن‌گاه چشمه‌ی بصیرتِ درونی‌ات به دریایی از حقیقت تبدیل می‌شود که آشکارا آن را می‌بینی.

اگر مانندِ تیر، مستقیم به سمتِ نشانِ ما حرکت کنی، می‌توانی کمانِ چرخِ گردون (فلک) را نیز با دستِ خود بکشی و بر آن مسلط شوی.

کرم و بخششِ خدا فراتر از جرم و گناهِ توست. برایت شرح خواهم داد که چرا پیشِ من این‌گونه با زاری و ناله سخن می‌گویی.

آن حقیقتی که باید گفته شود در دهان نمی‌گنجد؛ حتی اگر تمامِ ذراتِ عالم را به دهان تبدیل کنی، باز هم توانِ بیانِ آن راز را نخواهی داشت.