دیوان شمس - غزلیات

اگر از کنار خوبی‌ها بگذری و در آن‌ها دقیق نشوی، هرگز به دلِ خوبان راه نخواهی یافت. ای دل، سرکشی مکن، زیرا تو در دامِ عشق او گرفتار شده‌ای و هر کاری هم بکنی، گریزی از این کشش نداری.

تا زمانی که در برابرِ درگاهِ او مانند خاک افتاده و متواضع نشوی، درهای سعادت به روی تو گشوده نمی‌شود. تا زمانی که خارِ سختی‌های عشق را تحمل نکنی، به گلِ وصال دست نخواهی یافت.

تا رنجِ کوه‌کنی را به جان نخری، به لعلِ گران‌بها نمی‌رسی و تا به دریای عمیق عشق نزنی، به مروارید و مرجان دست پیدا نمی‌کنی.

فلک (سرنوشت) در برابر تو سر فرود نمی‌آورد تا زمانی که تو «من» و غرور خود را کنار بگذاری (بی‌سر شوی). هیچ‌کس ارزش واقعی وجودِ تو را نمی‌خرد، مگر اینکه آن را به ترازوی سنجشِ عشق ببری.

تا زمانی که مستِ حق نباشی، غم‌های دنیوی از تو جدا نمی‌شوند و تا زمانی که صفتِ درنده و خوی حیوانی را کنار نگذاری، به یوسفِ زیبایی و کمال دست نمی‌یابی.

تا زمانی که همچون ایاز، بنده و فرمان‌بردار نباشی، چگونه می‌خواهی به مقامِ محمود (ستوده) برسی؟ تا از دیوِ درون رهایی نیابی، به پادشاهیِ سلیمان‌وار (تسلط بر نفس و جهان) نمی‌رسی.

نعمت و آسایشِ جسم، آدمی را تنبل و خام می‌کند، اما سختی کشیدن، نفس را رام می‌سازد. تا رنجِ دین‌داری را تحمل نکنی، به دولت و سعادتِ ایمان نخواهی رسید.

در بازارِ دنیا بی‌هدف قدم مگذار و بی‌دلیل در آن پرسه نزن، چرا که در این بازار دادوستد، تا چیزی از دست ندهی، چیزی به دست نمی‌آوری.

زمینی که خاک بودن و پستی را نپذیرد، گل‌های سوسن و نسرین از آن نمی‌روید. تا وقتی لباسِ کهنه‌ی منیت را از تن در نیاوری، ردای پر افتخارِ شاهیِ الهی را بر تن نخواهی کرد.

افسوس که به گداییِ دنیا افتاده‌ای و خاطرت آرام نمی‌گیرد؛ تو باید تعلقاتِ کفرآمیز (دلبستگی‌های نفسانی) را کنار بگذاری تا به مالِ واقعیِ مؤمنان (معرفت) دست یابی.

هیچ‌کس نتوانسته است مهره‌ی ماندگاری از کیسه‌ی دنیا ببرد. پس غصه نخور، چرا که تو هم چیزی از این دنیا با خود نخواهی برد.

من به دنبال مهره‌های بی‌ارزشِ دنیا نیستم، بلکه به دنبالِ گوهر ایمان هستم. اگر تو در بخشیدنِ جانت بخل بورزی، هرگز نمی‌توانی وجودت را به پیشگاهِ جانان تقدیم کنی.

ای عشقِ خدا، کرم و بخشندگیِ تو هرگز تمام نمی‌شود. تو دست از سرِ ما برنمی‌داری تا دلبستگیِ ما را از تعلقاتِ کهنه و دنیوی کاملاً پاک کنی.

خدایا، مدام ما را بکِش و دامنِ ما را به سمتِ خوشی‌ها هدایت کن؛ زیرا دلی که تو آن را بربایی، هرگز به سرگردانی و گمراهی دچار نمی‌شود.

وعده‌ی خود را عملی کن و از کششِ ما دست برمدار، تا زمانی که همه را در حالی که رقص‌کنان (شادی‌کنان) هستند، به سوی میدانِ حقیقت ببری.

ای لبِ من، خاموش باش تا دلم گشوده شود؛ چرا که تا زمانی که سنگ‌دل و سخت باشی، به لعلِ گران‌بهای بدخشان (حقیقتِ ناب) دست نخواهی یافت.

اگرچه تو صد شرط می‌گذاری، اما او (خدا) بی‌هیچ شرطی همه چیز را می‌بخشد، چون آن‌قدر بی‌طمع و کریم است که زرِ خود را در کیسه‌ی پول (محدودیت‌ها) نگه نمی‌دارد.