دیوان شمس - غزلیات

ای دل، چرا از دگرگونی خود سخن نمی‌گویی و شرح نمی‌دهی که چگونه در عشقِ روزافزون غرق شدی؟ گاهی از شدتِ غم و هجران، همچون مجنون سرگشته گشتی و گاهی از سختی‌های راه، خون‌دل خوردی.

وقتی درِ سخن از عشقِ تو را گشودم، آشوب‌ها و فتنه‌های بسیاری از عدم (نیستی) سر برآورد. ای نوازنده‌ی خوش‌نوا، تا صبحِ حقیقت‌، سازِ خود را بنواز و نغمه‌گری کن.

گفتم وقتِ می نوشیدن فرارسیده است، در حالی که زیرِ بارِ قرضِ می (شوقِ بی‌پایان) غرق شده‌ام. پاسخ آمد: نه، نامِ می را رها کن؛ به مستانِ حقیقی نگاه کن که بدونِ نیاز به جام و پیمانه‌ی مادی، مستِ دیدارند.

تو همچون آتشی سرکش و تند هستی و من در برابرِ تو چون خاک، پست و فروتن؛ در من آتشی افروختی که اکنون تمامِ وجودم را سراسر شادی و خوشی فرا گرفته است.

ای کسی که در واقع هیچ نیستی، این نیستی را بر هستیِ خود بزن (خود را فنا کن) و با شادیِ مستانه به رقص و پایکوبی درآی و دلت را با دلِ عاشقانِ مست همراه کن.

گفتم ای محبوبِ بلندمرتبه، به ما نگاه کن، در چشمانِ ما که همچون دریا عمیق است بنگر. گفتم به سوی دیگر مرو، اینجا را بنگر؛ او گفت: این چه سودا و خیالِ خامی است که در سر داری؟

ای بلبل، از گلستانِ معرفت سخن بگو، از آن سروِ بلندقامت و آن گلِ سوسنِ زیبا بگو. از آن شاخه‌ای که آبستنِ ثمر است (کنایه از جانِ مستعد) برایمان بگو؛ پنهان نکن و حقیقت را آشکارا بازگو کن.

سرانجام، همه چیز را در ظاهر و صورت نبین، به جانِ نازنین و حقیقتِ درونی بنگر؛ چرا که از تابشِ روح‌الامین، روی زمین نیز همچون آسمان پر از نور و معنا شده است.

هر نقشی که در عالم می‌بینی، همچون سپری در دستِ نقاشِ ازلی است. صورت و ظاهر، تنها چادری است که حقیقت را پوشانده و در پسِ این پرده، همان نقاشِ بزرگ (آزر) حضور دارد.