دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که در زیبایی و سرشت، همچون یوسفِ کنعانی هستی؛ مبادا بدون همراهی پیر و راهنما در این مسیر دشوار قدم بگذاری، تا همچون یوسف در چاه نیفتی و دچار سختی و گرفتاری نشوی.

آن کس که بیهوده و بدون هدف، همچون سگی بر هر دری می‌زند و یا آن که از فرط خستگی و درماندگی به هر جای نامناسبی پناه می‌برد، رفتارش ناپسند و حیوانی است؛ تو چنین مباش.

درون سینه خود بنگر که این همه عشق و حسد از کجا سرچشمه می‌گیرد؟ چه کسی می‌تواند به دل آگاهی دهد جز آن محبوب و نوازنده‌ی دلی که خود از اسرار آگاه است؟

مانند پرنده‌ای باش که بر روی تخم خود محافظت می‌کند؛ تو نیز بر دل خود مراقبت کن، چرا که از این مراقبت، مِهر و وصل الهی و شادیِ حقیقی متولد خواهد شد.

غیر از خداوند، هیچ‌کس دامنِ عطایی ندارد و همه در برابر او گدایانِ درگاهش هستند؛ ای دوست، دستِ نیاز خود را تنها به دامن آن پادشاهِ حقیقی بیاویز.

همچون خورشید، در آتشِ عشق او تا شب بسوز و فدا شو؛ و چون شب فرارسید، همچون ماه بر بامِ او به درخشش و تماشای جمالش مشغول باش.

بر بامِ بارگاهِ او، این اخترانِ (اولیا و پاکان) تا سپیده‌دم با شور و شوق می‌چرخند و ذکر می‌گویند؛ به راستی که چه درگاهِ مبارک و همایونی است.

آن پیامبرانی که در این جهان رو به سوی آسمان داشتند، از بندِ زمین و وابستگی‌های مادی و همچنین از همنشینی با هر فرد نادانی رهایی یافتند.

آن عارفان، مانند کاهی که بی‌اراده جذب آهن‌ربا می‌شود، به سوی حق کشیده شدند؛ به همان‌گونه که ذره‌ای سبک (کاه) بدون داشتن پا و پر، به سوی کهربا جذب می‌شود.

بدان که بدون بارشِ رحمت و لطفِ او، هیچ نعمتی در زمین رشد نمی‌کند و بدون توجهِ جمالِ او، هیچ موجودی ارزش و زیبایی ندارد.

ارواح آدمیان همچون شترانی هستند که با شنیدن صدای کاروان‌سالار (خداوند یا پیر) به حرکت درمی‌آیند؛ و آن مرشدِ عارف، به این ارواحِ مسافر، راهنمایی و نهیبِ بیداری می‌زند.

عارفِ حقیقت‌بین بر لوحِ دل، خطوطی از رموزِ الهی می‌نگارد؛ تا جایی که از این نوشته‌ها و رمل‌ها، زرِ نابِ معنویت برای او حاصل شود.

ای همراهان، با شتاب و خوش‌حالی پیش بروید که طبیبی روحانی به جهان آمده است تا هر مرده‌دلی را زنده کند و هر کورِ باطنی را بینا گرداند.

همه این‌ها (پیامبران و طبیبان) حضور دارند، اما وقتی او نقاب از چهره بردارد، دیگر نه نغمه‌ی زهره باقی می‌ماند و نه نوحه‌ی نوحه‌گر؛ همه در برابر جمال او خاموش می‌شوند.

ای بلبلِ حقیقت، سکوت کن و به گلشنِ اصلیِ خود بازگرد؛ بلبل اگر به خارستان (دنیا) هم برود، تنها گاه‌به‌گاه و به‌ندرت است و قرارگاهِ اصلی‌اش آنجا نیست.