دیوان شمس - غزلیات

ای قلبی که مانند نسیم صبا، از نور و روشناییِ صبحِ حقیقت بهره برده‌ای، بگو بدانم که آیا این مستیِ تو از دیدنِ جلوه‌های آشکارِ هستی است یا از لذتِ شهودِ نادیدنی‌ها و اسرارِ غیبی سرچشمه می‌گیرد؟

تو گاهی در دریایِ شگفتی و حیرت غرق می‌شوی و گاهی در دامنه‌ی کوه به سختی می‌کوشی؛ تو آن‌قدر در این راهِ دشوار کمر همت بسته‌ای که گویی در میانِ این سنگلاخ‌ها، حقیقتِ پنهان و جذّاب (کهربا) را یافته‌ای.

روحِ تو پنجره‌هایی فراتر از چشم و دلِ معمولی گشوده است و از محدوده‌ی آسمان و زمینِ فیزیکی فراتر رفته و صدها آسمانِ معنویِ دیگر را مشاهده کرده است.

همان‌طور که در دریا در اثر جوششِ بخار، امواج شکل می‌گیرند، در اثرِ لذتِ تماشای آن حقیقت، دیدگانی جدید در پسِ پرده (پشتِ سر) برای عاشق گشوده شد که دیگر فقط جلوِ خود را نمی‌بیند.

وقتی که این دیده‌ی حقیقت‌بین با دریایِ بی‌پایانِ هستی یکی شد، شگفت‌آور است که آیا دیگر دریایی باقی مانده یا همه چیز همان دیدگانِ تو شده است؟ (وحدتِ ناظر و منظور).

برایِ چشمِ حقیقت‌بینِ تو، هر دو جهانِ مادی و معنوی، مانندِ دانه‌ای ناچیز در برابرِ یک خروس است؛ چنین است عظمتِ نگاهِ کسی که با نورِ کبریاییِ الهی می‌بیند.

کسی که در مقامِ توحیدِ مطلق است، دیگر نه طالبی (عاشق) می‌بیند و نه مطلوبی (معشوق)؛ چرا که آن‌کس که هنوز میانِ این دو جدایی قائل است، هنوز به حقیقتِ یکتایی نرسیده است.

چگونه کسی که هنوز از مرحله‌ی «لا» (نفیِ خود و خدایانِ دروغین) نگذشته است، می‌تواند خداوند را بشناسد؟ ای عاشق، تو بگو چگونه کسی که هنوز در بندِ وجودِ خویش است، می‌تواند به آن حقیقتِ محض برسد؟

من رمزِ جمله‌ی «در قبای من چیزی جز خدا نیست» را دریافته‌ام و به همین دلیل، هزاران بار این قبا (کالبد و جسمِ فانی) را دریده و پاره کرده‌ام تا به آن حقیقت برسم.

پس از این کشف، عارف به درونِ خود نگریست و به صلاح‌الدین (مخاطبِ شعر) گفت: ای کسی که چشمت به حقیقتِ الهی روشن شده، تو خودِ حیات و زندگیِ منی.