دیوان شمس - غزلیات

ای صیاد (مظهر نفس یا دنیا)، بیهوده به دنبال پهن کردن دام و دانه مباش؛ زیرا جانِ آزاده و عارف (سیمرغ)، به محض دیدن دام، متوجه فریب شده و مشتاقانه از قفسِ تن و بندهای دنیوی می‌پرد و رها می‌شود.

تنها شرابِ معرفتی که از دستِ یارِ حقیقی (خداوند) جاری می‌شود، می‌تواند دل و جان آدمی را از بندِ اوهام، خیالات و داستان‌های بی‌پایه دنیوی آزاد سازد.

عشق الهی همچون عصای حضرت موسی، تمامِ بافته‌های خیالی و جادویِ دنیای فانی را می‌بلعد و از بین می‌برد و با حقیقتِ سوزانی که دارد، همه‌چیز را همچون شعله‌ای خاموش می‌کند.

این مراسم (سماع) بازی و سرگرمیِ ساده نیست، بلکه کمندِ الهی است که جان را به سوی حق می‌کشد؛ پس با تکبر و غرورِ ناشی از نادانی، به این بیت‌ها و ترانه‌ها با نگاهی سطحی ننگر.

کسی که در دریایِ حقیقت غرق شده است (غرّ)، دیگر دغدغه واسطه‌ها یا زیبایی‌های ظاهری را ندارد؛ همان‌گونه که «کل» و حقیقتِ مطلق، نگرانِ ابزارِ کوچکِ دنیوی نیست.

خداوندِ هستی‌بخش، در دهانِ تو تیغِ برنده (سخنِ حق و حکمت) قرار داده است؛ درست مانند کاردی که در نیام است و اگر از آن استفاده نکنی، خاصیتِ اصلی‌اش که بریدنِ باطل است، آشکار نمی‌شود.

خیالاتِ ناپسند و اندیشه‌هایِ سفیهان، مانند دربانی نالایق عمل می‌کنند که مانع ورودِ ناپاکان و صفاتِ پست (سگان) به درگاهِ قربِ الهی می‌شوند.

نباید اجازه داد که حق‌طلبان و عاشقانِ غران، از پیوستن به لشکرِ الهی باز بمانند؛ زیرا اگر آنان نباشند، دشمن (نفس) با دیدنِ ضعفِ ظاهریِ یارانِ حق، به تمسخر و خنده می‌افتد.

کسی که هدف را ندیده باشد، نمی‌تواند تیر بیندازد؛ همچنین کسی که عبادت و دوگانگیِ بندگی (دوگانه) را تجربه نکرده باشد، نمی‌تواند به مقامِ یگانگی و وحدتِ وجود برسد.