دیوان شمس - غزلیات

ای رهرو! تردید را کنار بگذار و به دریایِ معرفت بزن، نه اینکه تنها از دور به تماشای آن بنشینی؛ چرا که حقیقت و کمال (گوهر)، در عمقِ دریای جان قرار دارد، نه در کناره‌های امن و بی‌حاصل.

زمانی که جمالِ محبوب (شاه) را مشاهده کردی، همچون مهره‌ی پیاده‌نظام در شطرنج، بی‌درنگ در حرکت باش و فرمانبردارش باش. و هنگامی که نورِ خورشیدِ حقیقت را دیدی، همچون ستاره‌ای که در روشنایی روز ناپدید می‌شود، هستیِ خود را در برابر او فانی کن.

هرگاه با نوازش و لطفِ الهی به پاکی و مقامِ مناجات رسیدی، دیگر سکوت نکن؛ بلکه همچون مؤذنی که از مناره بانگ برمی‌آورد، همگان را به سوی این حقیقت دعوت کن.

به این ماهِ تابانِ حقیقت چشم بدوز که دلت از نورِ او روشن شده است، و به این پادشاهِ (محبوب) نگاه کن که با شکوه و سواره برای دیدارِ تو از راه رسیده است.

من نه از کشته شدن و نه از سختی‌هایِ راهِ حق (خنجر عزت) می‌ترسم؛ بلکه چنان اشتیاقی دارم که اگر او خنجرِ آزمون و بلا را به سوی من بگیرد، با جان و دل آن را همچون هدیه‌ای می‌پذیرم و با رضایت تمام با او معامله می‌کنم.

چه آبی (لطفی) می‌تواند با لطافتِ معشوق برابری کند؟ همان لطفی که قادر است از دلِ سختِ سنگ‌های مرمر و خارا، صدها چشمه‌ی حیات‌بخش جاری سازد.

تو که تمامِ روزت صرفِ تأمینِ خوراک و لذت‌های جسمانی (تتماج و حریره) می‌شود، چه می‌دانی که اشتیاقِ حقیقیِ دل برای این سخنانِ عرفانی و شعله‌های عشق چقدر عمیق است؟

وقتی زیباییِ درخشانِ او (سیم) را دیدم، از طلا و نقره (زر و سیم) بیزار شدم؛ زیرا نسیمِ عشقِ او به قدری گران‌بهاست که ثروت‌های دنیوی در برابرش هیچ ارزشی ندارند.

تو آن بارِ سنگینِ عشق و معرفت را بر دوش نداری، برای همین همچون درخت بید، سست و بی‌ثبات و سبک‌سر هستی. تو آن کارِ اصلی (سلوک) را انجام نمی‌دهی، با این حال ادعا می‌کنی که همه کار هستی.

تمامِ حاجیان به سوی کعبه رفته و آن را زیارت کرده‌اند، اما تو هنوز حتی برای سفر، شتری هم نخریده‌ای و مهارش هم شکسته است؛ یعنی تو هنوز گامِ نخستین را برای این سفرِ معنوی برنداشته‌ای.

به یارانِ حقیقت‌جو بنگر که همه از شرابِ عشق مست و از خود بی‌خود شده‌اند؛ تو نیز هیاهو و منیت را کنار بگذار و در این مستی و خاموشی، با آنان همراه شو.