دیوان شمس - غزلیات

این چه بادِ سهمگین و تندی است که از آسمان وزیدن گرفته که صدها هزار کشتی (در دریای هستی) به واسطه آن، مست و سرگردان شده‌اند؟

کشتی در دریا هم به واسطه‌ی همین باد نجات می‌یابد و هم به واسطه‌ی همان غرق می‌شود؛ کشتی (موجودات) هم به دمِ او زنده شده و هم به حکمِ او بی جان می‌گردد.

باد در فرمانِ خداوند، مانندِ نفسِ شما در اختیارِ اراده‌ی شماست؛ همان باد با اراده و نگرشِ تو می‌تواند به دشنام (امرِ ناپسند) تبدیل شود و یا با همان نگرشِ تو به ثناگویی و مدح تغییر یابد.

تغییر و گوناگونیِ بادها را برخاسته از مروحه (بادبزنِ) تقدیرِ الهی بدان؛ گاهی با نسیمِ صبا جهان آباد می‌شود و گاهی با بادِ وبا، ویران می‌گردد.

ای پروردگار، اکنون که باد (اثر) را به ما نشان دادی، مروحه (سبب و حقیقتِ آن) را پنهان مکن؛ چرا که دیدنِ حقیقتِ این سبب، نوربخشِ سینه‌های پاکان است.

هر کسی که فقط اسبابِ مادی را می‌بیند، یقیناً صورت‌پرست است؛ اما آن‌کس که مسبب (خداوند) را می‌بیند، به نورِ حقیقت و معنا رسیده است.

اهلِ ظاهر برای چیزهای کم‌ارزش و خیالی جان می‌دهند، اما نزدِ کسانی که در دریای معنا غوطه‌ورند، گوهرهای گران‌بها (دنیا و مادیات) ناچیز و ارزان است.

تقلیدگر همچون خاکی است که فقط حرف‌های مردانِ خدا را بازگو می‌کند؛ اما عارفِ حقیقی خاموش است و به حقیقتِ کلامِ ایشان بدل شده است.

سالکی که در جستجو بود و سکه‌های خرد (خرده‌معارف) را جمع می‌کرد، ببین که اکنون خودش به معدنِ اصلیِ آن سکه‌ها تبدیل شده است.

ما همچون مادر که برای فرزندش می‌لرزد، نگرانِ ایمانِ خویش هستیم؛ چرا باید آن انسانِ والایی که خودش سراپا ایمان است، نگران و لرزان باشد؟

تو مانند ماهی در غمِ مقام و ریاست گداخته می‌شوی، اما من تو را همچون خورشیدی می‌بینم که بدون هیچ لشکری، سلطانِ حقیقی است.

تا کی می‌گویی که دود، دلیلِ وجودِ آتش است؟ خاموش باش! من تو را می‌بینم که بی‌دود، خودِ آتش شده‌ای و همان آتش، دلیلِ خویش است.

بگو تا کی می‌خواهی دورِ سرنوشت و فلک بگردی؟ من تو را می‌بینم که همچون حضرتِ عیسی از چرخِ گردون فراتر رفته و بر کیوان (بلندترین فلک) مسلط شده‌ای.

ای کسی که از من طلبِ این و آن را داری و مدام می‌خواهی چیزی برایت بیاورم، من تو را از تمامی این تعلقات و خواسته‌ها آزاد می‌بینم.

ای مستِ پرخاشگر و ای سخن‌گویِ پرگو، ساکت باش؛ من تو را اکنون خاموش می‌بینم که در عینِ سکوت، سخن می‌گویی، درست مانندِ کفه‌ی ترازو (که در عینِ سکون، حقیقت را نشان می‌دهد).