دیوان شمس - غزلیات

تصمیم گرفته‌ام که از هرچه دل‌بستگیِ ظاهری و نگاهِ دنیوی است، یک‌باره دست بشویم. چرا که وقتی خورشید حقیقت (ذات الهی) طلوع کند، دیگر نیازی به نور ناچیز شمع و ستاره (مظاهر دنیوی) نیست.

ای دل، به خودِ نقاش (خالق) نگاه کن؛ چرا مجذوبِ نقاشی‌های دیوارِ گرمابه (کنایه از زیبایی‌های ناپایدار و بی‌ارزش دنیا) شده‌ای؟ به خورشید حقیقی بنگر، چرا دورِ یک تکه ماهِ کوچک می‌گردی؟

خودت با ندانم‌کاری، راهِ ادراک حقیقت را بسته‌ای و آن‌گاه انتظار داری بوی گل (رایحه حقیقت) را استشمام کنی؟ چقدر شگفت‌انگیز است که کسی درمانِ دردش را از افراد بیچاره و ناتوان طلب می‌کند.

به چیزی جز نقاش (خالق) نگاه نکن، چرا که اوست که می‌تواند اندوه را به شادی تبدیل کند. همان‌طور که با اکسیر لطفِ او، سنگ‌های سخت (خاره) به جواهرات گران‌بها تبدیل می‌شوند.

چه مستِ دنیا باشی و چه هوشیار، به مجلسِ انس با او برو تا نجات یابی؛ عمری طولانی را در غربتِ دور از وطنِ اصلی (عالم بالا) سرگردان بوده‌ای.

آیا تو غول بیابان (گمراه و نادان) هستی که راهِ شهرِ حق را نمی‌شناسی؟ درحالی‌که تو فراتر از این سقفِ آسمان، قصر و جایگاه حقیقی داری.

هر قصری که در این دنیا دیدی، لزوماً متعلق به پادشاه نیست و هر برجی که می‌بینی، بنایی ابدی و همیشگی نیست.

در این عالمِ پست، هزاران گل به وعده (حیات کوتاه‌مدت) خندان‌اند و در عالمِ بالا، هزاران ستاره به دستورِ او در حرکت‌اند.

شگفتا از آن پادشاه و شگفتا از آن یاری‌دهنده‌ای که تنها با یک سجده، تو را به اوج می‌رساند؛ بهتر است که اسیرِ او باشی تا اسیرِ نفسِ فریبکار.

به‌واسطه علمِ اوست که مغزها سرشار از اندیشه و تدبیر شده‌اند و به لطف اوست که چشم‌ها (جان‌ها) سرمست و افسون‌شده‌اند.

آن خری که نادانسته به جالیز (مزرعه) وارد شده و ترسی به دل ندارد، عاقبتش این است که دمش را می‌برند و با کتک و خواری بیرونش می‌کنند.

ای عشق، درباره‌ی حقیقتِ خود با جسمِ مادی سخن مگو، چرا که جسم با تو دوگانگی و نفاق دارد و شایستگیِ درکِ این عشق را ندارد.

جسم در ظاهرِ تو، با تو همراهی می‌کند اما در باطن به تو می‌خندد؛ به گورستان برو و ببین که چگونهِ نفسِ سرکش، آدمی را به حسرت و فریاد وامی‌دارد.