دیوان شمس - غزلیات

ای ساقی، شرابِ معرفت به من بده و سخنان پوچ و بی‌ارزش (باد) به من مگو و مرا به خودمشغول مکن. امروز روزِ شادی و شور است؛ پس یک‌جا منشین و نقشِ قاضی و واعظ را بازی مکن.

من در حالی به سوی تو آمده‌ام که از دیدارِ تو مست شده‌ام و در راهِ عشقِ تو، نفسِ خود را کشته‌ام. اگر غیر از این باشم، مرا به شادی‌های گذرا و دنیوی مشغول مکن.

ای کسی که ادعای دانایی داری؛ ای که فریبِ گردشِ روزگار و مقام را خورده‌ای! تو که دارای جانِ کامل و مستعدی هستی، خود را اسیرِ استادانِ بی‌عمل و ناتوان مکن.

در درونِ این کالبدِ به ظاهر ویران (تن)، گنجینه‌ای الهی پنهان است. حواست باشد که این ویرانه‌ی ارزشمند را به بهای ناچیزِ دنیا (بغداد) نفروشی.

به خدا سوگند که تنهایی و شبِ خلوتِ تو، از صدها روزِ خوشِ ظاهری بهتر است. شبِ خود را به امید روزِ روشنِ مادی از دست مده و ارزشِ وجودیِ خود (عاج) را با چیزهای بی‌ارزش (شمشاد) عوض مکن.

در تمامِ هستی، هیچ‌کس جز خداوند، هم‌نفس و همراهِ حقیقی نیست. پس هر آن‌چه از وجود و هستی داری، تنها در راهِ آفریدگار صرف کن.

اگرچه در این جهانِ خاکی (خیمه) جای گرفته‌ای و خود نیز بخشی از این بنا هستی، اما مراقب باش که رشته‌ی دلِ خود را تنها به میخ‌های استوار (اوتاد) الهی ببندی، نه به بندهای دنیوی.

ای ساقیِ جان، در بخششِ عشق صرفه‌جویی مکن؛ چرا که روزِ خود را به سخنانِ بیهوده گذراندی. حقِ ضعیفان را پایمال مکن و عمرت را به فریاد و هیاهوی بی‌جا هدر مده.

ای محبوبِ خفته، در چمنزارِ هستی برخیز و شرابِ معرفت را تنها به اهلش بده و آن را نزدِ عامه‌ی مردمِ بی‌خبر (آحاد) مبر.

بذرهایِ حقیقت را در بیابانِ نادانی مپاش و آن را خوراکِ زاغانِ سیاه‌دل مکن. گوهرِ یگانگی و فردیتِ خود را به هر کس و ناکسی واگذار مکن.

ای دلباخته، از آنجا که جانِ تو برآمده از فرمانِ الهی («کن فیکون») است، ارزشمند است. قدرِ این ارزش را در حالِ حاضر بدان و منتظرِ وعده‌هایِ آینده نباش.

من و تو یکی هستیم، پس از وطنِ اصلی‌ات دور مشو. تو مانندِ مرغِ بلند‌پرواز هستی و من مانندِ جوجه‌ام؛ این جوجه را به دستِ صیادان و نامحرمان مسپار.

کسی که اسیرِ خودخواهی است، سخنانِ فریبنده‌اش را نشنو. تو خود از دانشِ الهی برخوردار هستی، پس برای اثباتِ حق، به اسناد و مدارکِ ظاهری تکیه مکن.

تو پادشاهِ جان و جهانی، اما در برابرِ کسانی که کوه‌کنِ معرفت هستند، بارِ سنگینی (کلنگی) داری؛ این بارِ امانت را به دستِ هر کسی مده، مگر به عاشقِ صادقی چون فرهاد.

سخن گفتن را بس کن، چرا که این عقل‌ورزی‌ها مانند بازیِ کودکان است. کسی را که به مقامِ عارفِ کامل رسیده است، به تسبیح‌گردانی و ظواهرِ عبادات مشغول مکن.