دیوان شمس - غزلیات

دو یا سه نفر از باده‌نوشانِ عشق که در گوشه‌ای خلوت کرده‌اند و ترانه‌سرا هستند، مهمانِ حضرتِ حق شده‌اند و از جان و دلِ آدمیان لطیف‌تر گشته‌اند.

زمانی که این عاشقان از شدتِ طرب و سرور، خودآگاهی‌شان را از دست می‌دهند و مستِ حقیقت می‌شوند، پرده‌های ظاهر کنار می‌رود و در میان کوچه و بازار، رفتارهایی از ایشان سر می‌زند که به دیده‌ی عوام، دعوا و عربده‌جویی می‌نماید.

از اشاراتِ روحانیِ این مستِ عشق و از زمانِ سحرگاهی و وقتِ نوشیدنِ باده‌ی حقیقت، جویبارانی از عسل و شرابِ معرفت به هر سو روان می‌گردد.

حالِ این عاشقان مدام در تغییر است؛ دمی با نفسِ خود در آغوش‌کشی و معاشقه هستند و دمی دیگر در حال سجده از سرِ مستی و گاهی در حالِ کشمکش و گفت‌وجو با عالمِ مادی.

گاهی با یاری که لبی شیرین و نسبتی شکرین دارد همنشین می‌شوند؛ در چنین حالِ عجیبی که برای ایشان پیش آمده، تو از آنان انتظارِ رعایتِ آداب و رسومِ معمولی را نداشته باش.

خداوند چه ساقیی است که وفادار و ماندگار است؛ او با حلم و بردباری‌اش گناهان را می‌پوشاند و ذاتاً سرشت و طبیعتی پر از نشاط و سرور دارد.

ای جانِ من، خودت از دستِ خویش قدحی شرابِ معرفت به این مستِ عاشق بده تا رازهای آسمانی را دقیق و نکته به نکته بشنوی.

تو بر او جامِ عشق بریز، چرا که همین خودِ او (تأکید بر منیّت) حجابِ میانِ او و حقیقت است؛ پس شتاب کن تا از سعادتِ تو، آن «منِ» او از او دور شود.

وقتی عقل در دریای باده‌ی عشق غرق شد، درهایِ دولت و گشایش باز می‌شود و خداوند سرِ کیسه‌ی کرم و بخشش را می‌گشاید و فرمانِ انفاق می‌دهد.

پوسته‌ی ظاهری را رها کن و مغزِ حقیقت را ببین، آن بتِ زیبا و باطنِ خوش‌سیرت را نظاره کن؛ پرده‌ها را از رخسارِ آن ماهِ تابان لایه‌لایه کنار بزن.

پس از این همه رودخانه‌ها که جاری است، همگی به جویبارِ ما می‌ریزد و منِ سرمست، از رودِ فراتِ این حقیقت، پی‌درپی می‌نوشم.

من و آن دلدارِ نازنین، خوش و سرمست در گلستانِ جان گام می‌زنیم؛ گلستانی که رنگ و بویِ خود را از عالمِ معنا دارد.

ای عمو (ای مخاطبِ عزیز)، نظری به چشمانِ او، زیباییِ او، کرشمه‌های او و خالِ زیبایِ او بینداز و حقِ هم‌صحبتی را به جای آور.

اگر تو در شادی و سرور نیستی، به این دلیل است که هم‌پیاله و حریفِ باده‌نوشان نیستی؛ کودکی که مستِ لبِ معشوق نیست، چه حظّی از آن می‌برد؟

زمانی که محرمِ اسرارِ آسمان شدی، ای یارِ باذوق و بانمک، بنگر که چگونه هر ذره‌ای از هستی، ظرفِ وجودِ خود را برای دریافتِ فیض زیرِ بغل گرفته است.

وقتی گرمایِ خورشیدِ حقیقت بر ذراتِ بی‌شمارِ هستی تابید، پرده‌هایشان را درید و چنان شکافی در وجودشان پدید آورد که دیگر قابلِ ترمیم و رفو کردن نیست.

آن‌گاه که به لبانت رسید و سرِ حقیقت باز شد، او دوباره مست گشت و مانندِ کبوتری که از شوقِ پرواز بانگ برمی‌آورد، نغمه‌سرایی می‌کند.

در حالی که تو در خوابِ غفلتی، عشق و دل بدونِ هیچ‌گونه ناخالصی و کدورت، از مسیرِ خواب به سوی آسمان پر می‌کشند و خوش و سرمست دو به دو همراه می‌شوند.

عاشقان از نخلستانِ جان، رطب و خرمایی کمیاب و گرانبها می‌خورند که هیچ انس و جنی تاکنون آن را ندیده و در گلویِ مردمِ عادی نمی‌گنجد (قابل درکِ عوام نیست).

همان‌طور که گفته‌ام: شب را در حالی در برابرِ سید و مولایم به صبح می‌رسانم که از طعام و شرابِ الهی در نهایتِ شور و شوق بهره‌مندم.

امشب به خانه‌یِ دل برو که مست شده و گروگانِ عشق است؛ وقتی روزِ روشنِ معرفت طلوع کرد، بیا و این سخنان را به تمامی بشنو.

تو باقیِ غزل را بگو که در همه حال اثرگذار است؛ چرا که حقیقتِ تو همان عشق است و برای عشق، هیچ‌کس دشمن و خصمی وجود ندارد.

تو بگو که آبِ کوثر چه خوش و گوارا و معطر است؛ همه را تازه و باطراوت کن و زنگارِ پژمردگی را از جان‌ها بشوی.