دیوان شمس - غزلیات

من از آن دسته افراد نیستم که از مواهب و نعمت‌های ظاهری معشوق سخن بگویم، چرا که به قدری در رنج‌ها و سختی‌هایی که او به من می‌بخشد غرق شده‌ام که مست و بی‌خویشتن گشته‌ام.

اگر همچون سازِ چنگ به خاطرِ فشارهای وارده ناله و فریاد کنم، شکایتی نیست؛ زیرا من در آغوشِ رحمتِ او قرار دارم و این ناله‌ها، صدایِ نواخته‌شدنِ من توسطِ دستِ اوست.

اگر من پرده‌گردانی می‌کنم (تغییرِ لحن می‌دهم یا دگرگون می‌شوم) از جانبِ من نیست؛ چرا که هر رگ و تار و پودِ وجودِ من، وابسته به ضرب‌آهنگِ اراده و خواستِ اوست.

اگرچه شیرینیِ قند (مواهب دنیوی) ندارم، اما همچون نی، ناله و نوایی دارم؛ زیرا چشمِ امیدِ من تنها به شرابِ گوارای فضل و بخششِ اوست.

اکنون که زمانِ قهر و سختیِ اوست، لطف و بخششِ او چنین عظیم است؛ پس تصور کن زمانی که نوبتِ اصلیِ لطف و عنایتِ او فرا برسد، چه اندازه باشکوه و بی‌کران خواهد بود.

اگر من از خورشیدِ حقیقت، نوری بدزدم (کسب فیض کنم)، عیب و ننگی بر من نیست؛ همان‌گونه که لعل اگر رنگ و درخششِ خود را از خورشید وام می‌گیرد، این امر برای او زینت و کمال است.

و اگر من نیز همچون لعل، از خورشیدِ کمالِ الهی فیضی نستانم، چگونه می‌توانم از طبیعتِ خاکی و پَستِ خود بگذرم و به حقیقتِ آسمانی برسم؟

آیا آن سیاهیِ چشم (مردمک) که همچون دزدان عمل می‌کند، چیزی جز این است که پنهانی در حالِ ربودنِ نور از بینش و بصیرتِ الهی است؟

اگر مجبور شدی از انسانی چیزی بستانی، به مقدارِ کم قناعت کن، زیرا حرص و طمع، جزءِ جدایی‌ناپذیرِ سرشت و طبیعتِ آدمی است.

از خداوند جز «گوهرِ زمان» (غنیمت شمردنِ لحظه‌ها و رسیدن به حقیقت) چیزی مدزد، اگر به راستی به لطف و باطنِ پاکِ او معرفت داری.

قهرِ خدا تنها شاملِ آن دزدِ خسیس و پستی می‌شود که تمامِ همت و نظرش متوجهِ کالاهای فانی و دنیوی است.

دریغ که حقیقتِ این نکته شرح داده نشد و من از باز کردنِ بیشترِ آن می‌ترسم، چرا که تیغِ شریعت و احکامِ ظاهری برایِ تکفیرِ من کاملاً آماده و برهنه است.

شاید گمان کنی جرمِ او تنها طمع‌ورزی بوده است؛ خیر، این‌گونه نیست؛ بلکه ریشه‌ی اصلیِ جنایتِ او، همان خویِ پستِ طمع‌کارانه‌ای بود که داشت.