دیوان شمس - غزلیات

در وضعیت ظاهری و خشک ما بنگر و از آن حقیقتِ پنهان و زنده که در پس پرده است سخن بگو؛ ای که خود نور دیدگان هستی، از حالِ چشمانِ گریان و پر از اشکِ ما برایمان بگو.

به گروهِ شکرخواران و شیرین‌سخنانِ حقیقت‌جو نگاه کن و آنان را که بر ما ناظرند ببین؛ اکنون که این شیرین‌نظران را دیدی، از آن حقیقتِ شیرینی که چشیده‌اند سخن بگوی.

امروز چنان در عالمِ شور و مستی غرق شده‌ای که از جویبارِ محدودِ دنیا جهیده‌ای و بیرون آمده‌ای؛ اگر امروز تمنایِ کمال داری، از آن عالمِ دیگر و حقایقِ غیبی با ما بگو.

هرچند که در علم و دانش به استادی رسیده و دنیا و آخرت را شناخته‌ای، اما بگو که اکنون در دستِ چه کسی گرفتار شده‌ای؟ از آن واقعه‌ی شگفت و آن حقیقتِ بی‌بدیل، خبر بده.

بی‌آنکه از جای خود حرکت کنی، اما با چشمِ دل و بصیرت، سفرهای بسیاری کرده‌ای؛ اکنون از احوالِ آن سفرِ درونی و آنچه در آن مشاهده کرده‌ای، برای ما سخن بگو.

در کشتیِ وجود و دریایِ معرفت، با موج‌های خوش و صفایِ باطنی قرار داری؛ گاهی در حضیض و گاهی در اوج هستی، ای که تمامِ حالات (زیر و زبر) را تجربه می‌کنی، از این دگرگونی‌ها بگو.

تو همدم و رازدارِ صبر هستی و در سختی‌ها همچون کوهی استوار باقی می‌مانی؛ پس زبانِ برنده‌ات را به کار بگیر و از حقیقتِ صبر و نقشِ آن به عنوانِ سپری در برابرِ بلایا سخن بگو.

به مستیِ این گروه بنگر که جامِ معرفت را بالشِ سرِ خود کرده‌اند و مدام می‌گویند: خدایا این مستی را بیشتر کن؛ این داستانِ شوق و از خود بی‌خودی را از آغاز روایت کن.

هر کس که این برهانِ الهی بر جانش نشیند، به حیاتی تازه و صدها جانِ دیگر دست می‌یابد؛ اگر باور نمی‌کنی، این سخن را بر چوب و سنگ هم بخوان که تأثیرِ آن را درک کنی.

او گفت: اگر رازِ او باشم، صورتِ تو را خواهم خراشید (و نابود خواهم کرد)؛ ای عارف، این سخنِ سحرآمیز را نیز به همان زبانِ جادوگونه با او بازگو کن.

شخصِ تازه‌ای از راه رسید، پس دیگِ دیگری بر آتش بگذار (سفره‌ای تازه بگستر)؛ اگر تاجِ خود را گرو گذاشته‌ای، از پیمانِ کمر و بندگیِ خود سخن بگو.

اگر مخاطبِ تو شیعه (رافضی) است، از دادگریِ علی بگو و اگر از اهلِ سنت است، از عدالتِ عمر سخن بران.

مورچه چه می‌داند که از تختِ سلیمان چه بگوید؟ (با این حال) لب بگشا و تفسیرش کن و از اسبابِ پیروزی و قدرتِ آن برای ما سخن بگو.