دیوان شمس - غزلیات

قلبِ من همچون سنگی است که پتانسیلِ آتش گرفتن دارد و تو همان برق و آتشی هستی که آن را شعله‌ور می‌کنی؛ تمامِ وجودِ من تجلیِ توست. من از خود اراده و حرکتی ندارم که بتوانم به جایی بروم یا کاری کنم، زیرا تمامِ این رفت‌ و آمدها نیز به اراده و هدایتِ توست.

وقتی بدونِ تو به خود نگریستم، خویشتن را دیدم و وقتی تو به من نگریستی، آن «خود» را فانی و از بین رفته یافتی. من در واقع در خاکِ فقر و نیستی فرو رفتم، اما در حقیقت این من نبودم که فرو رفتم، بلکه تو بودی که در پسِ این پرده، خود را نشان دادی.

اگر من سخنی بگویم، در واقع تویی که از زبانِ من سخن می‌گویی. اگر تاریکی و جهلی در من می‌بینی، به خاطرِ این است که من خود را می‌بینم نه تو را؛ و از همین تاریکیِ جهل است که گریه می‌کنم تا تو همچون ماه از پنجره‌ی قلبم طلوع کنی.

من گریبانِ خود را به نشانه‌ی دردمندی دریده‌ام و از خودِ ظاهری‌ام فاصله گرفته‌ام، به این امید که تو گریبانم را بگیری و با مهر و محبت، مرا از دامنِ این دنیایِ فانی جدا کنی و به سوی خود بکشانی.

حال می‌بینم که دریدنِ گریبان و کشیدنِ دامنِ من نیز کارِ تو بود. من دیگر کیستم و چه نامی برای خود دارم؟ من در واقع فقط جسمی هستم که تو جانِ آنی و تمامیِ هستیِ من، تویی.

من سراپا پشیمانم؛ نه فقط یک‌بار، بلکه تمامِ وجودم غرق در پشیمانی است. اگر من همچون گلِ سوسن صد زبان دارم، در واقع این زبان و قدرتِ سخن گفتن متعلق به توست و من تنها واسطه‌ای برای بیانِ تو هستم.

دو چشمم به رویِ تو خیره مانده است. گاهی من گوی هستم و تو چوگان، و گاهی این وضعیت برعکس می‌شود. تویی که هم حیران و هم چوگان و هم نورِ چشمانِ منی؛ هر چه هست تویی.

تو با یک اراده و اندیشه، گیاه تلخِ حنظل را در کامِ من شیرین‌تر از صد شکر می‌کنی و با اراده‌ای دیگر، بهترین شکر را در نظرِ من به زهرِ دشمن تبدیل می‌کنی؛ یعنی همه چیز به خواستِ توست.

تویی شکر و تویی تلخیِ حنظل؛ تویی آن اندیشه‌ای که همه چیز را دگرگون می‌کند. تویی هم مورِ کوچک و هم سلیمانِ قدرتمند؛ تو خورشیدی و تو پنجره‌ای که نورِ خورشید از آن می‌تابد.

من پیش‌تر کافر و کج‌بین (احول) بودم، اما اکنون به کمالِ توحید رسیده‌ام. تویی که چشمِ مرا به تفاوت‌ها دوخت کردی (کج‌بین کردی) و تویی هم ایمان و هم خودِ مؤمنِ حقیقی.