دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که در سکوت، جهانی از سخن داری، حقیقت را برایم بگو. از حقایق الهی (اشاره به سوره هل‌اتی) و جوانمردیِ حقیقی (اشاره به لا فتی) برایم بازگو کن.

جایگاهِ روحِ خود را در اوجِ آسمان‌ها قرار ده و در دریایِ عشق، موج‌افشانی کن. تعلقاتِ مادی را مانندِ مشکِ آب که همراهِ سقاهاست، پاره کن و از حقیقتِ آبِ حیات و ساقیِ واقعی بگو.

هنگامی که از بندِ خودخواهی سفر کنی و از هر دو جهانِ مادی و معنا عبور کنی، دیگر کسی باقی نمی‌ماند که از او بترسی؛ در آن مقام، از هیچ سخنی پرهیز نکن و حقیقت را آشکار بگو.

تو که هم از شرابِ عشقِ الهی بی‌خبری و هم (در باطن) از آن آگاهی، در دلِ ما آتشی از عشق بیفروز و از جایگاهِ برترِ خود قیام کن و سخن بگو.

گردشِ روزگار در شور و شادی است، اما مجلسِ خاک‌نشینانِ ما (اهل دنیا) خشک‌لب است. از این دوگانگیِ عجیب، بگو که سببِ پیدایشِ شب و روز در این عالم چیست؟

از دلِ این آسمانِ چرخان، بر روی زمین باغ و گل و یاسمن می‌روید، اما بادِ خزان همیشه در کمینِ نابودیِ آن‌هاست. بگو چرا چنین تضادی در عالم وجود دارد؟

بخل و بخشش، و نیکی و بدی از هم جدا نیستند. آن‌ها در ظاهر یکی نیستند و در باطن هم دوتا نیستند؛ این معمایِ یکی و دوتا بودن را برایم حل کن.

ای بلبلِ سرمستِ عشق، تا کی می‌خواهی از سختیِ دوران (ماه دی) ناله کنی؟ شکایت از جفا کافی است، شکرِ یار را به جای آور و از وفاداریِ او سخن بگو.

در این دنیا (دو مرحله)، هیچ‌چیز بدون نقص و گله نیست. پس از خودِ مجازی‌ات فانی شو و چون آینه‌ای صاف، حقیقتِ محض را بازتاب بده.

جزء را رها کن و از کل بگو، خار را رها کن و از گل سخن بگو. از صفاتِ متغیرِ موجودات بگذر و به ذاتِ خداوند نگاه کن و تنها از او بگو.