دیوان شمس - غزلیات

چنین زیبایی بی‌نظیری در هیچ کجای جهان دیده نمی‌شود؛ ای دل، جستجو را رها کن و همین‌جا اقامت گزین. اگر تو را از سختیِ راه (جنگ) می‌ترسانند، هراسی به دل راه نده و به استقبال آن برو.

ما به لطفِ شرابِ ازلی و الهی مستِ حقیقت هستیم، اما تو که اسیرِ عقل و فضلِ ظاهری هستی، درگیرِ حفظ آبرو و ترس از بدنامی شده‌ای.

ما با سادگی و بی‌آلایشی (جامه کاغذین) به محضرِ پادشاهِ دین رفتیم؛ تو که دلبسته نقش و نگارِ دنیایی هستی، همچون قلمی باش که در رنگِ الهی غوطه‌ور شده است.

برای رسیدن به حقیقت، باید از جان گذشت، چرا که بدون عشق هیچ گرهی از کارِ فروبسته روح باز نمی‌شود. ای روح! در این وادی مست شو و ای عقل! در برابرِ عظمتِ عشق سرگشته و حیران باش.

اهالیِ روم (نماد روشنایی و معنویت) و مردمِ زنگ (نماد ظاهر و تیرگی) همگی در برابرِ زیبایی او سرمست‌اند؛ پس فرقی نمی‌کند که تو در کدام سو باشی، در هر دو حال اسیرِ اویی.

تو جزئی از وجودِ او هستی و از عشقِ او زاده شده‌ای؛ پس حتی اگر صدها فرسنگ از او دور شوی، راه گریزی از این بت (معشوق) نداری.

اگر کافری تو را می‌جوید یا مؤمنی تو را به طهارت می‌خواند، به این‌ها اعتنا نکن؛ بگذار آن دیگری تو را صدیق (راستین) بنامد و این یکی تو را فرنگی (بیگانه) بخواند؛ تو تنها با عشق باش.

چشم و گوشت را وقفِ تماشای باغِ او و شنیدن سخنان دلنشین او کن. از بخشش و فضلِ او همچون درختِ پربار شو و از این درخت، همچون میوه آویزان و تسلیم باش.

هم تیر و هم حرکتِ آب در تدبیر و اختیارِ اوست. اگر راستی پیشه کنی همچون تیرِ مستقیم باش و اگر کجی پیشه کنی، همچون خرچنگ باش؛ در هر حال در مدارِ او هستی.

قلمروِ او بسیار وسیع و زیباست و هر شکلی را می‌پذیرد؛ تو هم خواه لعلِ گرانبها باش و خواه سنگِ کلوخ، در نهایت تو از آنِ اویی.

چه لعلِ باارزش باشی و چه سنگی معمولی، در سیلابِ بلا و سختی‌ها غلت بخور؛ با این سیل به سوی دریای حقیقت برو و مهمانِ عشقِ شورانگیز باش.

دریایِ عشق همچون آبِ حیاتِ خضر است؛ اگر از آن بسیار بنوشی هیچ ضرری ندارد. تنها زمانی نگران باش که این آبِ دریا کم شود (که البته چنین نیست).

همچون ماهی در این دریایِ معرفت در حرکت و شناوری باش. اگر هوای خشکی (دنیای مادی) به سرت زد، بدان که آنجا جای تو نیست و باید لال و خاموش شوی.

گاهی او لب بر لبِ تو می‌نهد و گاهی تو را در کنار می‌گیرد؛ وقتی نوازشت می‌کند نغمه‌سرایی کن (چون نای) و وقتی تو را در بر می‌گیرد، بنواز (چون چنگ).

او دشمنی ندارد و در هر سو جلوه‌ای از مستی اوست؛ برای دوستانش جامِ شرابِ عشق باش و برای دشمنانش سردار و جنگجو.

به فکرِ تنهایی نباش و در گوشه خلوت مخفی نشو؛ اکنون روزِ آشکار شدنِ عاشقان است، پس پیش بیا و برایِ عشق آهنگِ حرکت ساز کن.

محتاجِ شرابِ ظاهری کسی است که از باغِ حضورِ او غافل است؛ تو که در این باغِ پرنعمت هستی، خودت باده و بنگ (نشئه عشق) باش.

همچون حضرت مریم (س) خاموش باش تا دمِ مسیحاییِ عشق در تو سخن بگوید؛ چه کسی به تو گفت که در این هیاهو با خرانِ نادان هم‌نوا شوی؟