دیوان شمس - غزلیات

ای رهرو، اکنون هنگام بیداری است؛ شبِ غفلت به پایان رسیده است. پس از تعلقات دنیوی دست بشوی و از نفسِ خویش نیز بیزار باش و آن را زیر پا بگذار.

در این جهان که همچون مصر است، انسان‌های نادان گوهر گران‌بهایی (یوسف جان یا حقیقت معنوی) را به ثمن بخس می‌فروشند؛ اگر در این ادعا شک داری، به بازارِ پرهیاهوی دنیا بنگر تا این حراجِ حقیقت را به چشم ببینی.

خداوندی که چون و چرا نمی‌پذیرد، تو را به صفاتِ خویش آراسته می‌کند و چهره‌ات را از نورِ معرفت گلگون می‌سازد؛ پس از آنکه خارِ خودخواهی را از دستِ تو بیرون کشید، آن‌گاه شایستگیِ ورود به گلزارِ قرب را خواهی یافت.

گوش به مکر و فریبِ دنیا مسپار؛ چرا می‌خواهی خونِ آلوده را با خون بشویی (یعنی با گناه، گناهی دیگر را جبران کنی؟). همچون قدحی که سرنگون شده تا از محتوای پیشین خالی شود، تو نیز از خودِ مجازی تهی شو تا بتوانی شرابِ معرفت (دردی خوار) بنوشی.

در گردشِ مشیتِ الهی همچون گویی در میدانِ چوگان باش و تسلیمِ محضِ اراده‌ی او شو؛ همچنین برای رسیدن به آن حقیقت که کرکسِ وجودت (نفس) به دنبال آن است، همچون مرده‌ای باش که هیچ اراده‌ای از خود ندارد.

ندای آسمانی سر داده شد و طبیبِ عاشقان از راه رسید؛ اگر می‌خواهی که این طبیب به بالینِ تو بیاید، باید ابتدا به بیماریِ عشق (تذلل و نیاز) دچار شوی.

این سینه را همچون غار (خلوتگاه) بدان و مکانِ امنی برای آن یارِ پنهان تصور کن؛ اگر تو نیز همراه و هم‌رازِ آن یاری، پس به این غارِ درونی قدم بگذار.

تو انسانِ ساده‌دلی هستی که سرمایه‌ی عمرت را به دزدانِ راهزنِ دین و ایمان بخشیده‌ای؛ اگر می‌خواهی راه و رسمِ دزدان را بشناسی، خود نیز باید زیرک و طرار شوی (به معنایِ آگاهی یافتن به مکرِ نفس).

دیگر از اوصافِ دریای حقیقت سخن مگو و در دریای او غرق شو؛ اگر می‌خواهی غواصیِ معنوی کنی و به مرواریدِ مقصود برسی، باید نفس را حبس کنی و دم فرو ببندی (خاموشی گزینی).