دیوان شمس - غزلیات

ای شیفتگان و دل‌باختگان، هر کس که جمال و جلوه‌ی الهی را مشاهده کند، عقل و اندیشه‌اش از تعادل خارج می‌شود و منش و رفتار عادی‌اش دگرگون و آشفته می‌گردد.

عاشق در پیِ یافتنِ معشوق برمی‌آید و در این مسیر، دکانِ هستی و دلبستگی‌های دنیوی‌اش را ویران می‌کند؛ او همچون آبی که به سوی جوی سرازیر می‌شود، با شتاب و اشتیاق به سمت محبوب می‌رود.

عاشق در عشقِ حق همچون مجنونِ افسانه‌ای سرگشته و حیران می‌شود و مانندِ آسمان در حالِ چرخش می‌گردد؛ کسی که به چنین رنج و دردی مبتلا شد، دیگر درمانی برای آن یافت نمی‌شود.

جانِ فرشتگان بر کسی که در برابر حق خاکسار و فروتن شده است، سجده می‌کند؛ و کسی که بنده‌ی او شود، حتی فلک و کائنات نیز در خدمت او قرار می‌گیرند.

عشق، دلِ پردردِ عاشق را در دست می‌گیرد و آن را می‌بوید؛ چه سعادتی بالاتر از اینکه دلی، دست‌پرورده و موردِ لطفِ محبوب باشد.

او (عشق) سینه‌های بسیاری را مجروح کرد و خوابِ بسیاری از غافلان را از آن‌ها گرفت؛ دست‌هایِ جادوگرانِ روزگار، در برابرِ غمزه و کرشمه‌ی سحرآمیزِ او بسته است.

پادشاهانِ عالم در برابرِ او فقیر و نیازمندند و زیبارویان در برابرش ناچیز و بی‌ارزش، و شیرانِ قدرتمند در برابرِ سگانِ کوی او، با تواضع دم بر زمین می‌نهند.

یک بار به آسمان و جایگاهِ روحانیان بنگر که چگونه چراغ‌ها و مشعل‌های فروزان بر قلعه و بارویِ آسمانِ او برافروخته شده است.

عقلِ کل، نگهبانِ این قلعه است و آن پادشاهی که نیازی به طبل و دهل (تظاهر و هیاهو) ندارد، فرمانروایی می‌کند؛ تنها کسی به قلعه‌ی او راه می‌یابد که منیت و خویشتنِ خود را کنار گذاشته باشد.

ای ماه، آیا رخسارِ او را دیده‌ای که خوبی را از او وام گرفته‌ای؟ و ای شب، آیا زلفِ او را دیده‌ای؟ نه، هرگز؛ تو حتی یک تارِ موی او را هم ندیده‌ای.

این شبِ سیاه، لباسِ عزا بر تن دارد و گویی در سوگِ کسی نشسته است؛ مانندِ زنی بیوه که در فقدانِ شوهرش جامه‌ی سیاه پوشیده و در خاک غنوده است.

شب در حالِ مکر و حیله‌گری است و پنهانی عیش و نوش می‌کند؛ اما محبوب بر او تسلط دارد و با یک نگاهِ غضب‌آلود یا ابرویِ درهم‌کشیده، او را کنترل می‌کند.

ای شب، منِ عاشق این نوحه‌گری و عزاداریِ تو را باور ندارم؛ چرا که تو در برابرِ چوگانِ تقدیر، مانندِ گویی در حالِ دویدن و بازیچه هستی.

کسی که ضربه‌ی این چوگان (عشق) را دریافت کند، گویِ خوشبختی را ربوده است؛ او بی سر و پا و سرگشته، مانندِ دلی عاشق به دورِ کویِ محبوب می‌دود.

ای محبوب، چهره‌ی ما از دوری و عشقِ گلستانِ تو همچون زعفران زرد شده است و دلِ ما همچون شانه‌ای در گیسوانِ تو غرق و گرفتار گشته است.

عشق، تماماً رو به سویِ کمال دارد و پشت و رویی برای آن متصور نیست؛ هر طرف که بنگری، همان رویِ محبوب است.

او از صورت و شکلِ ظاهری مبراست، اما کارش خلقِ صورت‌هاست؛ ای دل، تو نمی‌توانی از این صورت‌های ظاهری بگذری، چرا که هنوز به حقیقتِ واحدِ او نرسیده‌ای.

دلِ پاک، تفاوتِ میانِ ندایِ حق (دل) و فریبِ دنیوی (گل) را می‌داند؛ این خروشِ شیرِ حقیقت است که در نقابِ صورتِ آهویِ دنیوی پنهان شده است.

این نقشِ جهان، بافته‌ی دستِ خداوندِ یگانه است که آشکار و نمایان است؛ همچون پارچه‌ای که با صنعتِ بافنده و ماکویِ او تنیده شده است.

ای جان‌ها، ماکویِ بافندگیِ او هستید و قبله‌ی ما کویِ اوست؛ آسمان، فرش‌بافِ این جهان است و زمین نیز کدبانویِ خانه‌ی اوست.

دلم از رشکِ او می‌سوزد و چشمانم از اشک، همچون مشکِ آب پر شده است؛ اما ای دریایِ بیکران، اشکِ من در برابرِ تو به اندازه‌ی آبِ تا زانو هم نیست.

این عشق، مهمانِ جانِ من شد و زخمی بر جانم زد؛ صد رحمت و درود بر دست و بازویِ این عشق که چنین زخمِ شایسته‌ای بر من وارد کرد.

من از جست‌وجو و تکاپو برای یافتنِ خود دست کشیدم؛ چرا که جست‌وجویِ من در برابرِ جست‌وجویِ او، مانندِ مرده‌ای است که در برابرِ زنده‌ای قرار گرفته است.

من بارها به دلم گفتم که از این سودایِ عشق خاموش باش، اما این ناله‌ها سودی ندارد، چون وقتی دل صدایِ (هویِ) او را می‌شنود، دیگر آرام نمی‌گیرد.