دیوان شمس - غزلیات

در شب‌های رنج و سختی که چون طبیبی دلسوز تو را مداوا می‌کند، به تفکر و یاد حق بپرداز و به یاد آور که چگونه این سختی‌ها همچون خاری از پای جانت بیرون کشیده شد.

هنگامی که به چاه گرفتاری افتادی، اقرار کن که او (خداوند) به تو جان تازه‌ای بخشیده است؛ پس به سوی او بازگرد و از انکار کردن حقایق پرهیز کن.

گمان مکن که این یادِ حق کم‌ارزش است، به خدا سوگند که هیچ شکی در بزرگی آن نیست. از خودِ کوچک و منیّت خود دست بشوی و به جای آن، حق را بسیار یاد کن.

در زمان مناسب و تا فرصت باقی است حق را یاد کن، زیرا وقتی زمان بگذرد، دیگر فرقی نمی‌کند که سخن از گل بگویی یا خار؛ فرصت از دست رفته است.

چون به محضر و آستان او رسیدی، قدر و ارزش او را بشناس؛ و آنگاه که چهره ماه گونه‌اش را دیدی، ارزش این دیدار را همواره در خاطر داشته باش.

ارزشِ سوز و گدازِ عاشقانه او را دریاب که به سبب آن، روزِ وصال و روشنایی باز خواهد گشت. اگر هم در امنیت و آسودگی هستی، مبادا از یادِ بیگانگان (اغیار) و وسوسه‌های آنان غافل شوی.

چه سپاس و ارزشی دارد اگر تو تنها دو نان به طبیبی بدهی که جان تو را نجات داده است؟ وقتی در رنج هستی، از آن طبیب بخواه که حالِ بیمارش را دریابد و او را فراموش نکند.

زمانی که طبیب (پیر راه) به تو حکمت و خرد آموخت، دلِ دنیایی و وابسته‌ی تو در همان لحظه مرد و از بین رفت؛ پس از آن دیگر فریاد نزن که به دنبالِ مردار (دنیا و خواهش‌های نفسانی) هستی.

حتی اگر در مسیرِ کمال همچون دانه‌ای در فصل پاییز به خاک فرو رفته‌ای و ظاهری مرده داری، ناامید مباش؛ بلکه به بهارِ حسام‌الدین و گلزارِ معنویتِ او بیندیش.

اگر کار تو ارزشمند و همچون طلا باشد، دیگر نیازی نیست آن را نزدِ گازر (رخت‌شوی) به گرو بگذاری. اگر امسال به گوهری معنوی دست یافته‌ای، دیگر به فکرِ گذشته و پارسال نباش.

زمانی که رحلت و رفتنِ گل (نماد زیبایی‌های دنیا) را دیدی، بفهم که اقبالِ دنیوی جز ذلت و پستی نیست. آیا پناه و زنهارِ او کافی نیست؟ پس گوش به زنگ و هشیار باش.