دیوان شمس - غزلیات

ای محبوب، جام شراب (معرفت) را بیاور و بختِ مرا بلند و نیکو گردان؛ با حلقه‌های زلفِ خود، دلم را همچون اسیرِ کمند، به بندِ عشقِ خود درآور.

مجلسِ خوشی و بزمِ روحانی برپاست و ما و همراهان، همه غرق در لذتیم؛ آتش بیاور و با دودِ اسفند، راه را بر چشم‌زخم و بدی‌ها ببند.

از آن شرابِ بی‌دریغِ حقانیت، در اندیشه‌های من بریز تا تمامِ تفکراتم شسته شود؛ در حالِ بیخودی و رهایی از خویشتن، پاسخِ دلِ خودخواه و منیّت‌پسندِ مرا بده (و آن را نابود کن).

ای غم، از اینجا برو که تو را میانِ مستانِ راهِ عشق، هیچ کاری نیست؛ اگر می‌خواهی به کسی آسیب برسانی، برو و به سراغِ کسانی برو که هنوز در قیدِ هوشیاری و عقلِ جزئی هستند.

مستانِ راهِ حق، از تمامیِ اندیشه‌ها و غم‌های دنیوی رها و مصون هستند؛ هر کس که این‌گونه تسلیم و رها نشده است، او را به حالِ خویش رها کن و بگذار در اندوهِ خود بماند.

ای جانی که در مجلسِ نیکوکاران و عارفان، از جامِ الهی سرمستی؛ بر آن گربه‌صفتی که اسیرِ هوا و هوس‌های پست است، بخند و او را ناچیز بشمار.

ببین که همه چیز در دستانِ مرگ (اجل) است و ریشِ همگان در قبضه‌ی اوست؛ پس به جای ترس، رحم کن و با راهنماییِ مردم به سوی حقیقت، آنان را از مرگِ واقعی (مرگِ معنوی) نجات بده و برایشان سودمند باش.

ای ماهِ من، آماده‌ی سفر شو و بار و بنه‌ی خود را بر گاو (نمادِ تنِ خاکی) بگذار؛ در حضورِ شیرگیرِ مست (خداوند یا پیرِ راه)، دیگر از پند و اندرز سخن مگو و آن را رها کن.

به چشمانِ ما نگاه کن و اثرِ بی‌خودی و فنای در حق را ببین؛ ما را که از خود رها شده‌ایم، بر مرکبِ تندروِ عشق (سمند) سوار کن و به سوی کمال ببر.

اگر در وجودِ ما حتی یک رگِ هوشیاری و وابستگی باقی مانده باشد، ما را بابتِ هفتاد سال زندگی و اعمالمان بازخواست کن (چرا که ما کاملاً فانی شده‌ایم).

ای طبعِ روسیاهِ من، به هند (جایگاهِ دوری و تاریکی) بازگرد؛ و ای عشقِ تندرو، سفرِ خود را به سمتِ شهرِ جند (مقصودِ نهایی و بی‌نشان) جهت بده.

هر کجا که به مستیِ عشق رسیدی، همان‌جا اقامت گزین و مقیم شو؛ و هر جا که باده‌ی معرفت را نوشیدی، همان‌جا بمان و بارِ سنگینِ تعلقات را زمین بگذار.

اگر در آشپزخانه‌ی الهی (مطبخِ خدا) بهره‌ای از غذای روح نداری، پس سرت را در آخورِ این گوسفند (بدنِ حیوانی) فرو ببر و مشغولِ خورد و خوراکِ دنیوی باش.

اگر می‌خواهی جلوه‌گاهِ زیبایی‌های غیبی و ملکوتی باشی، دلت را مانندِ آینه‌ی رندانِ حقیقت‌جو، صیقل بده و پاک کن.

ای دل، خاموش باش و بدونِ به کار بردنِ کلمات، سخن بگو؛ بدونِ لب و دهان، از حقیقتِ جهانی که فراتر از «چون و چند» و ابعادِ مادی است، روایت کن.