دیوان شمس - غزلیات

ای کسی که قلبی سخت و تیره داری، درون خود را به دریایی سرشار از معانی و ارزش‌های الهی تبدیل کن. ای کسی که زلفت (نمادِ تاریکی و جهل) همچون شب است، در این تاریکی، نوری همچون سپیده‌دمِ معرفت بیافرین.

آن سازِ درونی (دل) که در وادیِ عشق نواخته شده را خوش‌آهنگ و بانوا کن. آن جان‌های خشک و بی‌زبانی را که همچون نی هستند، با شهدِ معرفت و عشق، شیرین و گویا ساز.

از آنجا که تو در گوش و چشمت صدها گوهرِ بینایی و شنواییِ معنوی نهفته داری، بخشی از این داراییِ ارزشمند را صرفِ حالِ کسانی کن که در راهِ حق، کور و کر هستند و از حقیقت بی‌خبرند.

از آن رنج‌ها و دردهایی که رنگ و بوی عشق حقیقی دارد، غذایی روحی (قلیه) برای اهلِ دل و عاشقانِ پاک‌باخته فراهم کن تا از این دردِ مقدس، به کمال و پختگی برسند.

بسیاری از جان‌ها روش‌های گوناگونی را آزمودند اما به مقصود نرسیدند؛ پس ای خدایی که تنها چاره‌سازِ جان‌ها هستی، تو خود روشی نو برای گشودنِ این راه به ما نشان ده.

پرندگانِ گرفتار در بندِ آب و گِل (دلبستگانِ دنیای مادی)، بال‌هایشان در گلِ هوس فرو رفته و زمین‌گیر شده‌اند؛ ای انسانِ والا (همای سعادت)، تو پروبالت را از این وابستگی‌های حقیر رها کن و به سویِ آسمانِ حقیقت پرواز کن.

همان‌طور که راه را بر دیو می‌بندند، تو نیز بر دیوِ نفس چیره شو تا به دیدارِ آن پری‌چهره‌یِ زیبا (محبوبِ الهی) نائل شوی و در آغوشِ سیمینِ او، قلبِ مسی‌ات (وجودِ ناچیزت) را به طلایِ ناب تبدیل کنی.

هرگاه از جانبِ محبوب، اشاره‌ای به تو شد، منطقِ چون و چرا را کنار بگذار. در برابرِ خویِ تند و قهرآمیزِ آن مهتاب‌رو، صبور باش و سرِ تسلیم فرود آور.

اگر تنها هدیه‌یِ تو، پایِ ملخی ناچیز (جانِ اندکِ تو) است، آن را همچون مورچه‌ای که هدیه‌یِ ناچیزش را نزدِ سلیمان برد، پیشِ او ببر و در هر راهی که به سویِ آن سلیمانِ وقت می‌رود، حضور داشته باش.

در پسِ ظاهرِ تلخ و ناخوشایندِ این جهانِ فانی، گنجینه‌ای از گوهرِ حقیقت نهفته است؛ از این ظاهرِ تلخ بگذر و به آن گنجِ درونی دست یاب.

در پسِ هر گزندگی و رنجی (مار)، مهره‌ای قیمتی پنهان است که به سلامتِ جان کمک می‌کند؛ اگر آن مهره‌ی ارزشمند را می‌خواهی، باید از زهرِ آن نیز هراسی نداشته باشی و از آن بگذری.

اگر خواهانِ برخورداری از سایه‌ی درختِ طوبی (آرامش و کمالِ بهشتی) هستی، خورشیدِ حقیقت، یعنی شمسِ تبریزی اینجاست. اگر به دنبالِ زندگیِ ابدی و عیشِ جاویدانی، در سایه‌یِ وجودِ او پناه بگیر.