دیوان شمس - غزلیات

کسی که از شدت چرخش زیاد، سرش گیج رفته و تعادلش را از دست داده است، همه ساکنانِ ثابت و استوار را نیز سرگشته و متزلزل می‌بیند؛ این نشان‌دهنده آن است که قضاوت ما درباره جهان، تحت تأثیرِ حالات درونی خودمان است.

هر کس از روی ضعفِ نفس و ناتوانی، بخواهد از بزرگان و مردانِ راهِ حقیقت ایراد بگیرد یا به عیب‌جویی برخیزد، به دلیل دیدگاهِ کج و ناصوابش، شایسته آن است که مورد تمسخر قرار گیرد.

کسی که درونش به واسطه بیماریِ نفسانی (مانند غلبه صفرا که کام را تلخ می‌کند) آلوده شده باشد، حتی بهترین و شیرین‌ترین حقایق را نیز تلخ و ناگوار می‌یابد و نمی‌تواند شیرینیِ معارف را درک کند.

تو گمان می‌کنی عقلِ جزئی و استدلالیِ تو، مرکبی نیرومند است، در حالی که چون خرِ لنگی بیش نیست. آیا هرگز کسی دیده است که بتوان با چنین مرکبِ ناتوانی، بر 'براق' (مرکبِ آسمانی و الهی) سوار شد و به عروج رسید؟

ای کسی که در پی حوادثِ روزگار و اتفاقاتِ ناپایدار (حدثان)، گرفتارِ وضعیت‌های تازه‌پیدا و بی‌اعتبار (حدثی) شده‌ای، وقتی این‌چنین در بندِ امورِ گذرا هستی، شایسته نیست که ادعای حرکت و سلوکِ عرفانی داشته باشی.

باید نخست از دلبستگی به امورِ گذرا و زمانی فاصله گرفت و به ساحتِ ازلی و ابدیِ خداوند پیوست؛ تنها پس از رسیدن به این مقام است که می‌توانی گامی کوچک در مسیرِ حقیقت برداری.

اگر قرار است تلاشی کنی و به حریمِ چیزی دست‌درازی کنی، راهِ خانه پادشاه را پیش بگیر و از آنجا به دزدی بپرداز؛ یعنی اگر همت می‌کنی، به دنبالِ گوهرهای اصیل و ارزشمندِ الهی باش.

من نشانه‌ها و ویژگی‌های آن گوهرِ گرانبها را برایت گفتم و تبیین کردم، اما چه سود که تو مانند موشِ کوری هستی که تواناییِ دیدن و تشخیصِ گوهر را ندارد.

ای شمس تبریزی، کلامِ تو به جان‌ها بینایی می‌بخشد و حقیقت را آشکار می‌کند، اما حیف که گوشِ شنوایی نیست که لیاقت و تواناییِ شنیدن و درکِ این سخنانِ بلند را داشته باشد.