دیوان شمس - غزلیات

عشقِ شمس تبریزی، معدنی است که گوهرِ حقیقت از آن به دست می‌آید و در هر دو جهان (دنیا و آخرت)، سرمایه‌یِ جان و دلِ آدمی همین عشق است.

اگرچه این عشق در ظاهر لشکر و ثروت و انبارِ مادی ندارد، اما اگر با چشمِ باطن به آن بنگری، خواهی دید که این همان دولتِ حقیقیِ جان است.

ذهن و فکرت را از هوس‌ها و آرزوهای دنیوی خالی کن تا گنجایشِ جامِ شرابِ عشق را پیدا کند؛ آنگاه سرت ظرفیتِ پذیرشِ آن میِ الهی را خواهد داشت.

عاشقانِ پخته و کارآزموده، از شرابِ خامِ جان (تعلّقات نفسانی) بیزارند و به دنبال آن نمی‌روند؛ جستجوی این تعلقاتِ خام، خود نشانه بی‌تجربگی و ناپختگی است.

تا زمانی که کتابِ جانِ انسان در غلافِ تن محبوس است، حتی اگر شخص در هنر و دانشِ ظاهری سرآمد باشد، در حقیقت در مرتبه‌ای عامیانه و پست باقی مانده است.

کسی که در عشق، برتریِ ظاهری و مقام را برمی‌گزیند، در واقع در مرتبه‌ای پست قرار دارد؛ اما آن‌که پستی و فروتنی را انتخاب می‌کند، در مجلسِ والایِ حقیقت جای گرفته است.

هر کسی که جانِ پاکش از این شرابِ الهی بنوشد، فارغ از نژاد و ملیت (هندو، مکی یا شامی)، تا ابد در مرتبه‌ای والا قرار خواهد گرفت.

شرابِ عشق، کالبدی را که به دنیا آباد است (معمور)، ویران می‌کند؛ هر که این تن را ویران سازد، در واقع همان کسی است که شرابِ جان را برای تو به ارمغان آورده است.

شرابِ حقیقی همان است که جان از آن زایش می‌یابد و حیات می‌گیرد؛ بنابراین هر ادعایی که شرابِ جان، چیزی ثانویه و دنیوی باشد، دروغ است.

جانِ فانی را همواره با شرابِ ابدیِ حق مست نگه دار تا از رنگِ الهیِ آن شرابِ روح، جاودانگی و بقا یابد.

در این شرابِ باقی، جانِ فناپذیر را دائماً قرار ده؛ همان‌طور که مس با کیمیا به طلا تبدیل می‌شود، جان نیز با عشقِ الهی اکسیر شده و ارزشمند می‌گردد.

وقتی به سببِ شرابِ عشق، میانِ عقلِ مصلحت‌بین و تنِ شهوانی طلاقِ سه‌گانه واقع شد (جداییِ کامل)، هر تنی که همچنان با عقلِ جزئی جفت بماند، در حکمِ زناکار است (چون به حقیقتِ عشق خیانت کرده است).

شرابِ بقا در دلی که هنوز گرفتارِ هوس‌های کوچک است، نمی‌گنجد؛ هر دلی که این شراب در آن قرار گیرد، خود به میدانِ حقیقت تبدیل می‌شود.

کسی که جامِ این عشق را به دست گیرد، نشانه‌اش این است که جانش به نویسنده و بیان‌کننده اسرارِ الهی تبدیل می‌شود.

هر کس در پرتوِ این شرابِ الهی، ابدیت را ببیند، دیگر مال و ثروتِ دنیوی در نظرش چه ارزشی دارد؟ او از بخششِ جانِ خود نیز دریغ نمی‌کند.

کسی که تنها به توصیفِ شراب می‌پردازد و خود مست نیست، در واقع هوشیار است و اهلِ دل نیست؛ او مانند کسی است که قرآن را می‌خواند اما حقیقتاً اهلِ آن نیست و تنها مقری (قاری) است.

حق و صاحبِ حق (مرشد) را از زبانِ عاشقانِ مست بپرس؛ چرا که در وادیِ عشق، جامِ مستیِ آنان خود قاضی و گواه است.

از آنجا که حکمِ فردِ مست بر اساسِ تأثیرِ شراب صادر می‌شود، پس روشن است که حقیقت و صاحبِ حق نیز به این حکمِ صادره از جانبِ عاشقِ مست، رضایت دارد.

ای مطربی که پنهانی (روحِ قدسی)، آشکارا بنواز و این ساز را به صدا درآور؛ مرا از قیدِ نام و ننگِ دنیوی برهان، حتی اگر این کار در نظرِ مردم بدنامی باشد.

چهره‌ات را نمایان کن تا بازارِ بت‌های ذهنی و مادی را بشکنی؛ چهره‌ای که حسرتِ صد هنرمندِ بزرگ مانندِ آزر و مانی است.

ای صبا به تبریز برو و به آن خاک سجده کن، چرا که آن خاکِ پاک، درگاهِ حیات‌بخشِ الهی است (اشاره به مزارِ شمس).