دیوان شمس - غزلیات

او از اینکه مجبور بود به این دنیا وارد شود و روح لطیفش را در قالبِ بدن محبوس کند، با شرم و اندوه آستینش را به دندان می‌گزید (گویی از نزول به عالمِ مادی بیزار بود).

در آن سویِ عالمِ معنا، عارفانِ وارسته هر شب جامه‌های تفاخر و منیّت را از تن می‌درند، تا در روشناییِ حقیقت، حقیقتِ ما بدونِ وجودِ من و مایی (خویشتنِ مجازی) نمایان شود.

رومیان (به عنوان استعاره از روحانیون و حقیقت‌جویان) جامه را از تن می‌دزدند و زنگیان (استعاره از نفس و تن) آن را می‌دوزند؛ ای کسی که جامه (نفس) را می‌دری، شاد باش و آفرین بر تو که این پرده را کنار می‌زنی.

سرفرازی و بلندمرتبگی ویژگیِ شمع است و سرسپاری و قربانی کردنِ سر (شعله) نیز کارِ اوست؛ کسی که می‌خواهد شمعِ این بزمِ الهی باشد، باید هر دو ویژگی را داشته باشد.

هر کس در قربانی کردنِ سر (نفس) پیش‌قدم‌تر باشد، درخشش و فروزشِ معنویِ او بیشتر است؛ پس سر را به زیرِ پای بگذار و از شادیِ این رهایی دست‌افشانی کن.

هنگامی که زیبارویی (مظهرِ جمالِ الهی) دستِ محبت به سوی تو دراز کرد، ریاکاری و مصلحت‌اندیشی را کنار بگذار و خود را در آغوشِ او بینداز.

تا در باغِ او وجودِ قدیمی‌ات را رها کنی و از نو برویی، تا زیبایی بر زیبایی و لطافت بر لطافت افزوده شود.

عاشقانِ حقیقی، روبندِ (حجاب‌های) تفاوت‌ها را از چهره‌ی بتان (محبوبانِ الهی) برداشته‌اند، چرا که در مقامِ وحدت، دیگر تفاوتی میان زن و مرد وجود ندارد.

بر مزارِ تن بنگر که روح‌ها چگونه رقصانند؛ آن‌ها هزاران خویشتن (هویت‌های مجازی) را دیده‌اند، در حالی که خود از هرگونه خودخواهی خالی شده‌اند.

زلفِ معطرِ او به جانِ عارفان (که در اینجا به لولیان تشبیه شده‌اند) می‌گوید: برخیز ای عاشق، بیا که وقتِ بازی و بندبازی بر سرِ رسنِ عشق است.

رضایت و انتخابِ عشقِ شمسِ تبریزی را ببین که چگونه من را چون حسین (ع) به شهادت می‌کشاند؛ من خونِ خود را در زهرِ فراق می‌کشم، آن‌چنان‌که حسن (ع) در زهرِ جفا کشیده شد.