دیوان شمس - غزلیات

کسب مال و ثروت تنها نیازهای جسم را برآورده می‌کند، اما سود حقیقیِ جان و دل، در افزایش دوستی و عشق نهفته است.

اگر در محیطی زیبا و باصفا (بستان) باشی اما دوست و همراهی نداشته باشی، آنجا برای تو همچون زندان تنگ و تاریک است، و برعکس، اگر در بند و زندان باشی اما در کنار دوست، آنجا برایت همچون گلستانی دل‌انگیز خواهد بود.

اگر نیروی جاذبه و لذتِ عشق و دوستی در جهان وجود نداشت، هیچ انسانی (نه مرد و نه زن) به سوی یکدیگر جذب نمی‌شدند و اساساً بقای نسل و حیات شکل نمی‌گرفت.

در نگاه عاشق، حتی سختی‌ها و رنج‌هایی که در مسیر عشق و در باغِ دوست پدید می‌آید (خار)، از بهترین و زیباترین نعمت‌های دنیوی (سرو و سوسن) ارزشمندتر و دل‌نوازتر است.

عشق، پیوندی عمیق و غیرمادی میان دو روح ایجاد می‌کند که بدون هیچ‌گونه وسیله و ابزارِ ظاهری (ریسمان و سوزن)، آن‌ها را به هم متصل و دوخته نگه می‌دارد.

اگر جهان و هستی را برای خود فضایی تاریک و سردرگم‌کننده می‌بینی، عشق به مثابه نوری است که دریچه‌های بی‌شماری (شصت روزن) از آگاهی و بینش را به روی تو می‌گشاید.

اگر از ناملایمات، سختی‌ها و خطرات بیرونی (تیر و شمشیر) هراس داری، بدان که عشق همچون زرهی مستحکم عمل کرده و تو را در برابر این آسیب‌ها ایمن می‌سازد.

خودِ عشق بهترین وصف‌کننده ویژگی‌های متعالی خویش است؛ پس تو دهان ببند و سخن نگو و همچون کسی که توانایی سخن گفتن ندارد (الکن)، در برابر شکوه آن خاموش باش.