دیوان شمس - غزلیات

تو که در قید زمان و مکان گرفتار هستی، چه می‌دانی که عالمِ خرابات (عالم بی‌خودی و فنا) چیست؛ چرا که آن عالم از تمام ابعاد و جهاتِ فیزیکی بیرون است. آن عالم، ازلی و کهن است و تو که تازه به این دنیا آمده‌ای، هنوز با آن آشنا نیستی.

کسی که گرفتارِ خودبینی و منیّت است، پر و بال پرواز به باغِ بی‌خودی و حقیقت را ندارد. همان‌طور که هیچ‌کس عاشقِ حقیقیِ آن معشوقِ ازلی نمی‌شود مگر اینکه صدها بار در راهِ عشقِ او مجنون و شیدا شود.

در آن سوی عالمِ مادی، هزاران مجلس و مرتبه از معنویت وجود دارد، اما این مجلسی که در آن هستیم، از همه‌ی آن‌ها بالاتر است؛ چرا که این مقام، فراتر از هرگونه وصف و چگونگی در عالمِِ حقیقتِ مطلق است.

بنگر که جانِ بزرگان و شیرمردانِ این راه، در بیشه‌یِ عشق و در برابرِ مرگِ خودخواهی، چگونه از ترس می‌لرزند. زیرا از دستِ آن حقیقتِ مرگ‌آور برای نفس، هیچ دلیری نمی‌تواند جان سالم به در ببرد و جز به فنا رسیدن (خون شدن)، راهی باقی نمی‌ماند.

(من حق هستم) رسیده است، اگر بخواهند حتی یک گام به سوی آن مقامِ مطلق نزدیک‌تر شوند، پر و بالِ هستی‌شان در آتشِ آن جلال می‌سوزد.

وزیران و دربانان و حتی پادشاهی چون محمودِ غزنوی، همگی در برابرِ مقامِ عشق (ایاز) خوار و کوچک می‌شوند، چرا که در هر جایی که آن حقیقتِ معشوق قدم می‌گذارد، سرهایِ سرکشِ مردانِ بزرگِ دنیا در برابرش به خاک می‌افتد.

اینکه تو این حقیقت را انکار می‌کنی، گناهی بر تو نیست و معذوری؛ زیرا در برابر این دریایِ حیرت، بزرگانی همچون جنید، بایزید بسطامی، شقیقِ بلخی، کَرخی و ذوالنون نیز سرگشته و حیران می‌شوند.

ای جانِ من! به همین دلیل است که نمی‌توان با تلاشِ زمینی به سوی خورشیدِ حقیقت راه پیدا کرد؛ مگر اینکه خودِ آن خورشید (ذاتِ الهی) از جانبِ خودش طلوع کند و به سوی این دشتِ خاکی بتابد.

مگر اینکه لطف و عنایتِ شمس تبریزی تو را از این سرگشتگی برهاند؛ وگرنه اگر چنین نشود، فقط همین غزل را می‌خوانی و آن را مثل افسونی بی‌اثر بر خود می‌خوانی و اتفاقی در درونت نمی‌افتد.