دیوان شمس - غزلیات

در چشمان او نشانه‌ها و اسرارِ حق نهفته است؛ پس آن‌ها را بشناس و دریاب. از من بشنو که زمانِ وصال فرا رسیده است، پس با تمام وجود به سوی او گام بردار و او را به سوی خود بکشان.

خورشیدِ حقیقتِ الهی که روح‌بخش است از افقِ روح طلوع کرد. ای حسودِ کوته‌بین، اگر در وادیِ مردانگی گامی داری، تلاش کن که این نور را پنهان کنی (که البته امکان‌پذیر نیست).

من به خاطرِ این نکته‌ی عمیق و معمای هستی، در خون غوطه‌ورم و خدا می‌داند که چه حالی دارم. ای جانی که پیوسته در حالِ کمال و فزونی هستی، بیا و این حقیقت را برایم روشن و بیان کن.

تصور کن که آن را بیان کرده‌ای؛ اما بدان که حقیقتِ او فراتر از وصفِ دریا و مرجان است. عقل و زبان از توصیفِ او ناتوانند، پس به جایِ شرح دادن، خودِ آن حقیقت را بی‌واسطه مشاهده کن.

مشاهده‌یِ آن حقیقت، سودِ اصلیِ ماست و آنچه دیگران زیان می‌پندارند، در حقیقتِ ما سود است. اگر به دنبالِ سعادت و سودِ واقعی برای جانت هستی، باید از خواسته‌های دنیوی دست بشویی و به استقبالِ زیانِ مادی بروی.

آن دریایِ حقیقت، جانِ انسان را طلب می‌کند و همچون نهنگی آتشین‌مزاج، خودخواهی‌ها را می‌بلعد. اگر چنین جانی (جانِ مشتاق و فداکار) داری، آن را با میل و رغبت به سوی آن دریا روانه کن.

هرکس که دریایِ حقیقت را ببیند، آسمان و بلندایِ عالم در نظرش همچون زمینِ پست و حقیر می‌آید. اگر تو چنین نگاهِ بلندی نداری، تلاش کن که نگاهت را به آن درجه از تعالی برسانی.

هرچه سریع‌تر از این جهانِ محدودِ مادی بپر و بیرون برو و واردِ دریایِ معرفت شو که پر از گوهرهایِ معناست. این جهانِ ظاهری، ناپایدار و در حالِ گذر است؛ پس آن را بشناس و حقیقتِ اصیلِ آن را دریاب.

اگر می‌خواهی از دستِ فرمان و اراده‌یِ شمسِ تبریزی فرار کنی، بیهوده تیرِ ادعا و خودپسندی را رها نکن؛ بلکه خودت را تسلیم کن و همچون کمان خمیده و مطیع شو.