دیوان شمس - غزلیات

پیشه‌ی اصلیِ عاشق چیزی جز دیوانگی و رها کردنِ عقلِ مصلحت‌اندیش نیست؛ و نازِ معشوق نیز در این است که خود را از عاشق پنهان کند و با او غریبگی و دوری نماید.

از ذره یاد بگیرید که چگونه مشتاقانه به سوی نور می‌شتابد و از پروانه بیاموزید که چگونه با نثارِ جان در آتش، شجاعتِ واقعی را به نمایش می‌گذارد.

همچون شیرِ مست و بی‌باک باشید که در کارِ عشق به آغاز و انجام نمی‌اندیشد و نگرانِ نتیجه نیست؛ چرا که برایِ شیرانِ بیشه‌ی حقیقت، تن دادن به پستی و حیله‌گریِ روباهانه ننگ است.

سرافرازی در این است که بدانی چگونه فروتن و کوچک باشی، اما برای کسی که طبعِ بلند و عقاب‌گونه دارد، بسیار دشوار است که تن به کوچکی و بی‌اعتباری دهد.

در برابرِ تیرهای بلا، همچون سپری سینه سپر کن و از زخم استقبال نما؛ همان‌طور که طلا در میانه‌ی کوره با آتش هم‌نشین می‌شود تا ناخالصی‌هایش بسوزد و خالص گردد.

اگرچه آبِ جوی، شیرین و گواراست، اما هرگز شکوه و عظمتِ دریا را ندارد؛ همان‌طور که مهره‌ی فرزین در شطرنج، هرچقدر هم حرکت کند، در نهایتِ خود نمی‌تواند به جایگاهِ حقیقیِ شاه برسد.

تو خود ظرفِ اسرارِ الهی هستی، پس چشم و گوشِ حواسِ ظاهری را ببند؛ زیرا ظرفی که سوراخ باشد، نمی‌تواند نوشابه‌ی اسرار را در خود نگه دارد و پیمانه کند.

اگر شبی هرچقدر هم که روشن باشد، باز هم جایِ خورشیدِ حقیقت را نمی‌گیرد؛ همچنان که سنگِ بدلِ سیاه (شبه) هرچقدر هم درخشان باشد، نمی‌تواند گوهرِ ناب و اصلی (دردانه) محسوب شود.