دیوان شمس - غزلیات

ای مؤمنانِ راهِ حقیقت، خروج از این خانه (حریمِ دل و حضورِ یار) برای شما ممنوع و ناپسند است؛ نباید به هوای شرابِ ارغوانی و شنیدنِ صدای ساز و موسیقی، از این کانونِ اصلیِ وجودِ خود بیرون بروید.

بیرون از این خانه، چیزی جز نیرنگ و فریب نیست و من بارها این حقیقت را به تجربه دریافته‌ام؛ پس از این پس، رفتن به سویِ وسوسه‌های بیرونی برای امتحان کردنِ دوباره، عینِ حماقت است.

ای کسی که در وادیِ جنونِ عشق هستی، از این خانه بیرون مرو؛ چرا که اگر از هجرانِ یار دور شوی، از شدتِ دوری خونِ دل خواهی گریست. این امر عجیبی نیست که چون دستی را (که استعاره از همراهی و پیوند است) رها کنی، خون از آن جاری شود.

ای صاحبِ خرد، از شمع یاد بگیر که چگونه در میانه‌ی سوختن و گریستن، همچنان می‌خندد و می‌درخشد؛ و از چشم بیاموز که چگونه در اوجِ سکون و ثابت بودن، جهان را می‌بیند و حرکت می‌کند.

اگر روزی تو را نصیب شود، از استادانِ راه بیاموز که چگونه می‌توان همچون مرغِ جانِ انسان‌های پاک‌باخته، از قفسِ تن به سویِ آسمانِ بی‌کرانِ الهی پرواز کرد.

ای جانِ من، اکنون که وقتت خوش است و تو را به بارِ بندگی می‌کشند، این سختی را تحمل کن؛ چرا که صبر در این راه، به تو می‌آموزد که چگونه به سقفِ بی‌ستونِ عالمِ معنا عروج کنی.

جادو و افسونِ عیسی مریم هم نتوانست ذره‌ای از دردِ این عاشق بکاهد؛ زیرا وظیفه‌ی دردی که در دلِ عاشق است، این نیست که با دارو و افسون درمان شود، بلکه باید آن را تا پایان کشید.

هرگاه کاسه یا طاسی را سرنگون کنی، آنچه در آن است بیرون می‌ریزد؛ اما سودایِ عشق که در کاسه‌ی سرِ عاشق است، با سرنگون شدن و ظواهرِ دنیوی بیرون نمی‌رود.

ای کسی که در جستجویِ پاکی هستی، چه پاک باشی و چه ناپاک، از این حریم بیرون مرو؛ چرا که برای تو ای بنده، در ماندن در این درگاه هیچ گناهی نیست.

تو در این درگاه چون شیری قدرتمندی و دشمنِ تو همچون روباهی فریبکار است؛ بسیار زشت است که شیر به خاطرِ چنین موجودِ پستی (روباه) از میدانِ چالش فرار کند.

حال که ناچار به تحملِ بار و سختی هستی، بیا و نازِ چنین شاهی را بکش؛ چرا که بدبختیِ بزرگی است که عمر را به زیرِ آسمانِ پست و بی‌ارزشِ دنیا هدر دهی.

من از دانش‌های ظاهری دل می‌شویم و خود را از خودِ خویش غافل می‌کنم؛ زیرا با کوله‌باری از فنون و دانش‌های گوناگون نمی‌توان به سویِ یارِ با سعادت راه یافت.

عاشقانِ مجنون‌صفت می‌دانند که این جانِ ظاهری، تنها پوسته‌ای برای جانِ حقیقت است؛ بنابراین برای رسیدن به آن دانشِ برتر، باید از دانشِ عقلانی به وادیِ جنون قدم نهاد.

کسی که بدونِ نفسِ اماره (دم) سخن می‌گوید، غواصی در دریایِ معنا برای او مباح و ممکن است؛ و کسی که در گفتنِ کلماتِ بیهوده کم‌گو است، به کمال و فزونیِ حقیقت دست می‌یابد.

سکوت کن و بگذار او (یار) سخن بگوید، تو در پیِ توبه و بازگشت باش؛ چرا که آن دلدارِ مهربان، عادت دارد که به سویِ کسانی که توبه کرده‌اند و بازگشته‌اند، رو کند.