دیوان شمس - غزلیات

ای دل، راستش را بگو که دیشب چه شرابِ معنوی و قدسی نوشیده‌ای؟ این حالتِ روحانی را پنهان مکن. مانند کسانی که به آرامش رسیده و اهلِ راستی هستند، تظاهر به بی‌گناهی و شگفتی به سوی آسمان مکن.

تو شرابِ ناب و حقیقتی نوشیده‌ای که تو را از بندها رهانیده است. اثرِ این مستیِ درونی آشکار است، پس سعی مکن با بهانه‌هایی واهی آن را بپوشانی؛ همچون کسی که برای مخفی کردنِ بوی شراب، خربزه می‌خورد، تظاهر مکن.

در روزِ الست (روز پیمانِ ازلی)، جانِ تو از خوانِ کرمِ الهی شرابِ وجود را نوشید. تو از عالمِ لامکان (مقامِ قدسی و روحانی) هستی، پس خود را اسیرِ این جهانِ مادی و محدود نکن.

دیشب که به فیضِ حضور و شرابِ روحانی رسیدی، از کنارِ ما گریختی و در خلوتِ خود غرق شدی. اکنون که دوباره تو را یافته‌ام، دیگر از این گریزها نکن و این پیوند را استوار بدار.

من با تمامِ وجودم متعلق به تو هستم و از شرابِ وفا سرمست گشته‌ام. همانندِ تیرِ رها شده از کمان، با تو صریح و مستقیم هستم، پس مرا با تردیدها و پیچیدگی‌ها مانندِ کمان خمیده مکن.

دلِ من که از دوریِ تو پاره‌پاره شده است، تنها درمانش دیدنِ توست. تو تکیه‌گاه و پناهِ منی، پس به این جهانِ ناپایدار تکیه مکن که تکیه‌گاهی سست است.

تمامِ انسان‌ها مانندِ نی‌هایی هستند که وجودشان با نوایِ تو پر شده است. اگر تو اهلِ شنیدنِ سماع و موسیقیِ روحانی نیستی، پس به نیِ جانِ دیگران دست‌درازی نکن و آن را آلوده مساز.

تو در همه‌چیز دمیده و حیات بخشیده‌ای. از آنجا که جانِ این نی (انسان) از نَفَسِ توست، پس بدونِ حضورِ تو ما را به فغان و ناله وامدار.

هنگامی که کارِ دلم به جایی می‌رسد که غم همچون کارد به استخوان می‌رسد و به شدت بی‌تاب می‌شوم، تو به من می‌گویی که خاموش باش و این درد را به زبان نیاور.

دیگر ناله مکن، بگذار که من به جای تو ناله کنم. تو در این میدان، گرگِ نفس هستی و من شبانِ توام، پس سعی مکن که خود جایِ شبان بنشینی و تدبیر کنی.

تو هر صبحگاه، سبویِ لطفِ خود را به جانبِ ما می‌آوری و می‌گویی: چون رویِ مرا دیده‌ای، دیگر به این و آن روی مگردان و دل به غیرِ من نبند.

حضرت موسی (ع) که در نوزادی جز شیرِ مادرش را نپذیرفت، رمزی است برای تو؛ او گفت که مادرِ حقیقیِ من تویی، پس میل به دایگان (مظاهرِ فریبنده‌ی دنیا) مکن.

شرابِ معرفت بنوش و در آن فانی شو تا به حیاتِ جاودان برسی. شراب را همچون عقیقِ گرانبها ببین و به دنبالِ معدنِ آن (منشأ ظاهری) مباش، بلکه به خودِ حقیقت بنگر.

شرابِ عامه ظاهری است، اما شرابِ عارفان درونی است. بویِ خوشِ آن خودش گواهی می‌دهد، پس تو سعی نکن با زبانِ ظاهری آن را توصیف و تبیین کنی.

شمسِ تبریزی مانندِ ماهِ نو بر من می‌تابد. چشمِ خود را به خودِ نور (حقیقت) بدوز، نه به چراغدان (شخصیت یا جسمِ ظاهریِ واسطه).