دیوان شمس - غزلیات

بیت اول: من عینِ شادی و سرورم و سیاره زهره که نماد موسیقی در آسمان است، نغمه‌هایش را از من می‌گیرد. بیت دوم: عشق در میان عاشقان، به واسطه‌ی من رسم و شیوه عاشقی را می‌آموزد و پیاده می‌کند.

بیت اول: هنگامی که عشق مست و خوش می‌شود و از خود بی‌خود می‌گردد، بیت دوم: همچون عاشقانِ بی‌دل و شیدا، اسرار و تمایلات درونی من را برای همگان آشکار می‌کند.

بیت اول: معشوق، ناز و نیاز مرا با جان و دل می‌پذیرد و بر چهره‌ام نشان‌های بوسه و نوازش می‌گذارد، بیت دوم: چنان که چرخ فلک از این همه لطف و توجهی که معشوق به من دارد، به رشک و حسد می‌افتد.

بیت اول: من از خودیت و منیّت خود دست شسته‌ام و از وجود خویشتن خارج شده‌ام، بیت دوم: اکنون هر ذره از وجودم، با صدای بلند، شکوه و عظمتِ فنا شدنِ مرا در پیشگاه خداوند فریاد می‌زند.

بیت اول: افسوس که روزگار رو به پایان است و معشوقی که همچون آهوی لطیف و مهربان بود، اکنون چون شیری خشمگین شده است، بیت دوم: و آن یار و دلبر از شنیدن سخنان و دعاهای من دل‌سیر و خسته شده است.

بیت اول: یار از پیش من رفت و دلِ من تمام شب را در غم و اندوهِ گل‌آلودِ دنیا تنها ماند، بیت دوم: من تا زمان طلوع خورشید و نوشیدن شراب بامدادی، با تلخی و خماری رنج می‌کشم و فریاد می‌زنم.

بیت اول: وقتی زمانِ شراب بامدادی فرا می‌رسد و خورشیدِ حقیقت (شمس) می‌تابد، بیت دوم: دوباره قامت خمیده‌ی من که از غم یار شکسته بود، همچون سروِ تر و تازه، راست و استوار می‌شود.

بیت اول: بازار زیبایی و شکوفایی گل‌ها باز می‌شود و همه چیز، چه کم و چه زیاد، ناز و کرشمه می‌کنند، بیت دوم: و صدای سازِ نای عراق همراه با دهل، ستایش و ثنای مرا می‌گویند.

بیت اول: ساقیِ زیبارویِ جان، پیاپی جام‌های شراب عرفانی را می‌بخشد، بیت دوم: تا جایی که زاهدِ پارسای من نیز عقل و هوش خود را گم کند و در این مستی غرق شود.

بیت اول: ای ساقی، تو را به خدا قسم، آن جامِ باشکوه و گران‌بها را، بیت دوم: برای رضایت من و به خاطر من، در دستِ پیر و راهنمای من قرار ده.

بیت اول: معشوق گفت که من باده را به او بخشیده‌ام و آن را در عمق جان و جهانش قرار داده‌ام، بیت دوم: و به سبب پاکی و صفای وجودش، بال و پرِ پروازِ معنوی را برای او گشوده‌ام.

بیت اول: آن پیر اکنون از دست رفته و بسیار خراب و مستِ عشق است، بیت دوم: دیگر او در چنان حالی نیست که بتواند درباره‌ی نکاتِ دقیق و ظریفِ معنویِ من سخن بگوید.

بیت اول: ای ساقی! اگر تو که آدمی را از خود می‌رهانی، مرا بکشی، من از این مرگِ در راه تو خشنودم، بیت دوم: بخششِ تو عینِ شرابِ گوارا برای من است و جود و کرمِ تو، روح و جانِ من است.

بیت اول: حقیقتِ شراب تو هستی و من تنها ظرفِ آنم؛ تو آبِ حیاتی و من جویباری هستم که تو در آن جاری هستی، بیت دوم: من آن مستی هستم که در کوچه حیرانم و تو ساقی و سیراب‌کننده و تأمین‌کننده منی.

بیت اول: من از اختیار و اراده‌ی خویش بیرون آمده‌ام و در عمقِ ظرفِ عشقِ تو نشسته‌ام، بیت دوم: تا جایی که دیگر جز خدا، هیچ حاکم و سرپرستی بر امور من مسلط نباشد.

بیت اول: شمسِ حقیقتی که نورش از جانب تبریز درخشیدن گرفت، بیت دوم: این شعاعِ نورِ من را چنان در خود غرق کرد که دیگر چیزی جز درخششِ او باقی نمانده است.